Skip to main content

Full text of "Modelarz 9 1979"

See other formats


MODELARZ 

WRZESIEN 1979 



SPIS TRESCI 

Sir. 

3. Puchar „Morza" zdobyly 
Kielce 

4. Mi$dzynarodowe Zawo- 
dy FAI i Mistrzostwo 
Polski Model! Ralciet 

6. Mistrzostwo Paristw So- 
cjallstycznych Modeli 
Swobodnle Latajqcych i 
Zdalnie Sterowanych 

7. Wytqcznik paliwa dla 
modeli wyscigowych 

10. Sprawdzian sit modela- 
rzy lotniczych przed mis- 
trzostwaml iwlata w 
Polsce w rolcu 1980 

12. Aktualnosci modelarstwa 
lotniczego I kosmiczne- 
go 

13. Model z napsdem gu- 
mowym klasy F1B KP. 
013 „AGA" 

22. XV Miqdzynarodowe Za- 
wody Modeli Zaglowych 
w Jevany-CSRS 

24. Stery i urzqdzenla ste- 
rowe 

26. Mistrzostwo Polski Mo- 
deli Samochodow RC 

28. Model wyczynowy klasy 
RCEB 

31. ..Modelorz" pomaga 

32. Fotociekawostki 



NASZA 
OKLADKA 

Na zdjejclu reprezentacja 
Aeroklubu PRL - 1979 r. w 
klasie modeli F1C. Stojq od 
lewej: Roman Czerwlnskl 
(czwarte miejsce na mlstrzo- 
stwach KS w Butgarli), Ta- 
deusz Piqtek — zwyciezca na 
mlqdzynarodowych zawodach 
w NRD - 1979 r. Marek Cu- 
pial - czwarty na zawodach 
w NRD w 1979 roku. 

FOT. K. IAPINSKI 



NOWY REKORD POLSKI 



Wsp61pracownik naszych czaso- 
pism por. mar. ini. Krzysztof Wol- 
bek z Gdyni, podja.1 udana. pr6be. 
przeplyniqcia Zatoki Gdanskiej mo- 
delu jachtu zaglowego klasy F5-10 
(zdalnie kierowanego) wlasnej kon- 
strukcji. Pr6be, podj$to 8 lipca 
1979 r. Panowaly w6wczas nie- 
sprzyjajace warunki meteorologicz- 
ne. Wlal silny wlatr o kierunkach 
zmiennych z NW i W, osia.gaja.cy w 



porywach ok. 5°B. Model wystarto- 
wai z Helu pilotowany z motordw- 
ki M-23 prowadzonej przez bosm. 
Wlodzimierza Paruszewsklego. Na 
trasie przejscia, na niekt6rych od- 
cinkach szybkosc modelu dochodzi- 
la do 13 km/h tj. 7 we.z!6w. Po 
trzech godzinach i 28 minutach 
model zawinql do portu w Gdyni. 

Jest to nowy rekord Polski w 
modelarstwie jachtowym. 



REKORDY MODELI 
SAMOCHODOWYCH 

Biuletyn FEMA (nr 2/1979) podaje nowe rekordy w klasach samochod6w 
pr^dkosciowych, kt6re przedstawiaja. sie. nastQpujqco: 

— klasa 1,5 cm' — Giesele Herberger — RFN 210,896 km/h 

— klasa 5,0 cm*— Giesele Herberger — RFN 256,996 km/h 

— klasa 10,0 cm*- Celestin Duran — Francja 290,135 km/h 



DAR POMORZA 



Sasza Belko mleszkajqcy na Blaloruni 
w ZBRR, Jut od czterech Ut jest od- 
blorca, nanzego „Malego Modelarza". 
Zbudowal dotychczas kllkanaieie r6z- 
nych modeli. CzeJ£ z nlch pozostawla 
w domu, resztc. zas przekazuje do szko- 
ly ktorej Jest ucznlem, na organlzowa- 
ne tarn „Wystawy sprawnych rqk". Na 
zdjqciu model „Daru Pomorza" wyko- 
nany przez SaszQ. 




MODELARZE RAKIETOWI Z PILZNA 



W modelarniach i klubach pro- 
wadzonych przez SVAZARM w 
Czechoslowacji, modelarze od naj- 
mlodszych lat zapoznaja. sie. z taj- 
nikami budowy modeli. 

Na zdjeciu modelarze z Klubu 
Modelarstwa Rakietowego w Pil- 
znie. Czlonkowie klubu pragna. pro- 



wadzic korespondencje. oraz wy- 
miane. material6w i doswiadczen z 
Klubem Rakietowym w Polsce. 
Zainteresowanym podajemy adres 
na kt6ry nalezy przesyla6 swoje 
propozyeje. Bohuslav Kavafik, ul. 
Smrkova 10, 31200 Plzen — Dou- 
bravka, CSRS. 




MOD1LAHZ 



„MORZA" 

ZDOBYtY KIELGE I 



Tradycyjne Jui, XXVI mlstrzoutwa Pol- 
ski modeli redukcyjnych plywajqcych 
statk6w 1 okrt;t6w wlenczone rownle tra- 
dyeyjnym pucharem mleslecznlka ,,MO- 
RZE , kt6ry to mlesleeznlk od poczqlku 
patronuje tej lmprezle, w tym roku od- 
byly ale w dnlach J9.VI.—1.VII.1979 r. 
w Lubllnle. a wlasclwle na nowym Za- 
lewle Zeborzyckim kolo Lublina. 

Zaczelo sie, przy ladnej slonecznej po- 
Rodzlc. a skoriczylo przy sllnych wla- 
trach z r6znych kierunk6w oraz przy 
duzej fall, co sprawlalo organlzatorom 
wlele klopot6w gdyz trzeba bylo cia.gle 
przestawlad trasc. Bywalo 1 tak. ze jcsz- 
cze rile ustawlono nowej trasy w oslo- 
nletej zaloce. gdy nagle zmlenlal si? 
o 90° klerunek wlatru 1 nalezalo zaczy- 
nac od nowa: uslawlac trasq w lnnej 
zatoce. 



Model wlelozadaniowcgo statku badawczego, klory zdobyl plcrwsze nilejice w kla- 
•le F7 I Jego wykonawca Jan Rzepczyk z Zawadzklego, woj. opolakie. 

Koi. J. Trembecki 



DWIE NIESPODZIANKI 

Pierwsza wi^ze sie. z liczba. za- 
wodnik6w. Przez kilka ostatnich 
lat nie bylo najlepiej z frekwencja. 
na tej imprezie. Malo bylo nowych 
modeli. Poziom wykonania cze.§ci 
tez pozostawial wiele do zyczenia, 
a plywanie modeli klas EH i EK 
po prostym kursie cze.sto konczylo 
sie. juz za pierwsza. lub druga. boj- 
ka. ograniczaja.ca. trase.. Ten rok 
byi odmienny. Moze dlatego, ze 
wprowadzono nowa. grupe., miano- 
wicie miodzik6w do lat 15 z mode- 
lami klasy EX, w kt6rej starto- 
walo 13 zawodnik6w. Zwiejtszyla 
sie. znacznie frekwencja w klasie 
EH, zardwno w grupie junior6w 
jak i senior6w oraz w klasie F2-A. 



W pelni obsadzono klase. duzych 
modeli zdalnie kierowanych o dlu- 
gosci powyzej 1700 mm. mianowicie 
klase. F2-C. 

Sklasyfikowano do start6w po- 
nad siedemdziesie.ciu zawodnik6w, 
co bylo iloicia. dawno juz nie spo- 
tykana.. Na uwage. przy tym zaslu- 
giwal stosunkowo wysoki poziom 
wykonania modeli statk6w handlo- 
wych EH oraz modeli redukcyj- 
nych zdalnie kierowanych klasy 
F2. Nie bylo natomiast widac po- 
stepu w grupie EK, tj. w grupie 
modeli okretow wojennych, gdzie, 
rzec mozna, nastqpilo nawet obni- 
zenie poziomu iloSciowego i jakoS- 



ciowego. Ciekawe przeobrazenie, 
jako ze dawniej ta wla§nie klasa 
dominowala w mistrzostwach. 

Druga niespodzianka to wysoki 
poziom nowo wprowadzonej klasy 
F-7, tj. modeli redukcyjnych ply- 
wajqcych, wykonujqcych roine 
funkcje i czynnoSci na sygnal prze- 
slany droga. radiowa. z lqdu. Licznie 
zebrana publiczno£c z zaintereso- 
waniem oglgdala popisy zawodni- 
k6w tej klasy. A bylo naprawde. 
co ogla.dac. Sprawne manewry do- 

Dokoticzenle na sir. 20 i 21 






Pane. RICHELIEU Jerzego Adamikicgo z woj. kirtrrkirgo, 
kt6ryra zdobyt zasluzcnie pierwsze mlejsce w klaaic EK gru- 
py senior6w, z podzlwem ogladany przex Innych zawodnlkow. 



Wojciech Ko/.ba z Mysliborza woj. gorzowikle, ze 
delem polskiego tralowca bazowego. 



iwym mo- 



MOOBLARZ 




O /n C\ Q "l O "7 O Moment otwarcia z»wod6w. Przemawia 

./ / j — S Cl _ WO- I 7 / / ski — wicewojewoda nowosadeckl. W | 

^ ~ * mieiscowvch wladz nraz klernwnlcv a] 



_ Jaausz Pietrzkow- 
glebl przedstawicicle 
iniej»cowych wladz oraz klerownlcy ekip zagranicznycb. 

Pot. J. Pasiut 



W dnlach 23—21 sicrpnla br. na lol- 
nlsku Aeroklubu Podhalafiskiego w t-o- 
soslnle Dolnel k/Nowego Sacza odbyly 
sle, Ml^dzynerodowe Zawody Model! 
Rakietowych oraz Mistrzostwa Polski. 
W zawodach wzlejy udzlal ekipy Bul- 
garia Czechoslowacji. NRD 1 Polski 
oraz eklpy klubowt z Pragl 1 Braty- 
slawy (Czechoslowacja) Burgas (Bul- 
garia), Kovln, Pazova. Slip (Jugosla- 
wla). 

Na otwarcie zawod6w przybyli przed- 
stawlclele mlejscowych wladz: Janusz 
Pletrzkowski — wicewojewoda nowosa- 
deckl, Jan Koszul — sekretarz KW 
PZPR w Nowym Saczu, Plotr Kruk — 
sekretarz Rady WojewodzkloJ FSZMP. 
AndrzeJ Orchel — komendant Hufca 
ZHP Nowy Sacz, Stanlslaw Jacak — 
wlceprezydent mlasta Nowy Sacz. Wla- 
dyslaw Jurczak — sekretarz gmlnny 
PZPR w t.ososlnte DolneJ. Wladystaw 
Karpiel — naczelnlk gmlny Lososlna 
Dolna, 1 lnnl. Obecny byl rAwnlez 
gen. bryg. pll. dr Jozef Sobiera] — pre- 
zes ZG APRL. kt6ry dokonal otwar- 
cia zawod6w. 

Przyjemnym akcentem uroczystoscl 
byla wlelooscbowa orklestra Zaklad6w 
Naprawczych Taboru Kolejowego w No- 
wym Saczu, ktbra pod dyrekcja Zeno- 
na Drabiriskiego umilata czas oczekuJa- 
cym na otwarcie lmprezy zawodnlkom 



oraz odcgrala hymn paristwowy. Ich 
oryglnalne podhalanskie stroje wzbudza- 
ly zalnteresowanlc, szczeR61nle zawod- 
nikow zagranlcznych. 



ORGANIZACJA ZAWODOW 

Zawodnlcy zakwaterowanl byli w 
Tegoborzu w domu ..Vltrum" naleza- 
cym do Osrodka Wczasowego ZJedno- 
czenla Hut Szkla Budowlanego. Malow- 
nlcze polozenie domu tuz nad Zale- 
wem Roznowskim dawalo zawodnlkom 
mozli wosc dobrego odpoczynku po star- 
tach. Postlki wydawane byly w miej- 
scu zakwaterowanla w pieknej Jadalnl 
obsluglwanej przez urocze kelnerkl. 

Zawodnlk6w dowozono na lotnisko 
autokaraml. Miejsce startow zorganizo- 
wano z wlelklm nakladem pracy. Usta- 
wiono kilka duzych namlotow, w kt6- 
rych zawodnlcy mogll swobodnle, bez 
wzgledu na pogode, przygotowywai sle 
do startbw. Zaimponowalo ml elektro- 
niczne urzadzenie do zapalania raklet, 
ktorego autorem jest AndrzeJ Orze- 
chowski. Rzecz polega na tym, lz na 
kazdym z dzlesleclu stanowlsk sedzlow- 
sklch byl odpowiednl przyclsk polaczo- 
ny kablem z central*, gdzle czuwal 
mcr int. Witold WISnlowski z Warsza- 
wy, nazwany komlsarzem bezpleczeA- 
stwa obszaru. Przez naeisnleele przy- 



clsku przez se,dzlego na pulplcie dozo- 
rowanym przez Wisnlowskiego. zapala- 
la sle, zardwka 1 on orlentowal ale 
kt6ra wyrzutnla prosl o start. Podajac 
numer wyrzutni centralnle odpalat ra- 
klety. Szkoda, ze defekt kondensatora 
nle pozwolll na uruchomienle pomoc- 
nlczych urzadzen fonlcznych. Urzadze- 
nie to byloby naprawde wspanlala ln- 
nowacja w modelarstwle rakletowym. 
Dobrze pracowal te± secretariat za- 
wodbw pod wodza JerzeRo Cezara z 
Nowcgo Sacza 1 zespoi scdzlowski. Na 
lotnlsku na specjalnte zbudowanych ta- 
bllcach podawano aktualne wynlkl spor- 
towe, a zaraz po powrocle do mlejsca 
zamleszkania uczestnlcy zawodow otrzy- 
mywall drukowane bluletyny z wynl- 
kaml. 

Z przykroScla trzeba stwierdzic, lz na 
starcle nle bylo tzw. „nerwu", kt6ry 
panuje zazwyczaj na lmprezach mle.- 
dzynarodowych, 

STRONA SPORTOWA 

Z przyjemnoscia przygladalem sle za- 
wodnlkom bulgarsklm, ubranym w etek- 
towne Jednollte dresy. Byll zdyscypll- 
nowani, kolezenscy, uprzejml. Po pro- 
slu wyrbznlall sle. sposrbd lnnych. 
Przypuszczam, ze z polsklch modelarzy 



Na starcle modelarze bulgarscy Tak wyglqdalo urzadzenie do centralnego odpalania modeli 

raklet. Przy urzadzcniu Stanislaw Zygadlo z Muszyny. 




MODELARZ 
4 




lez mozna by bylo zorganizowae po- 
dobna. ckip«. 

Na siarcke szczegblnic podobat ml sit 
Zbigniew Gutowski z Aeroklubu Szcze- 
cihsklego. tegoroczny mistrz w klasle 
S3 A. Jest studcntcm medycyny. Mode- 
larsiwo uwaza za sporl. a to objawln 
sle. w tzw. dzenlctmenstwie. Podobna 
poslawe prezentuja. takze: popularny 
■luliusz Jaroriczyk, Stanislaw Zygadlo. 
Zyglryd Fracklewicz. Jan Samek, Ry- 
szatd Wroblewski. Szkoda, ze nie do- 
tyczy to wszystklch zawodnlkbw. 

Starty rozpoozeto od klasy S4D. Wy- 
rbznlaly sie jakby dwle szkoly. Modc- 
larzc czecnoslowaccy. butgarscy oraz 
czt;sc zawodnlkbw jugoslawlansklch 
startowalo klasycznyml rakletoplanaml, 
czqsto wyposazonyml w determlzatory. 
Wlekszosc polsklch modelarzy startowala 
konstrukcjaml eksperymentalnyml (mlek- 
koplaty typu Rogallo). Pulapy polsklch 
rakletoplan6w byly dose znaczne. lecz 
nle mogly one chwyclc noszenla (otwar- 
cle platu do polowy, Jego zwlchrzem> 
Hp.) byly przyczyna krdtkotrwatych lo- 
tbw. Przypuszczalnle bylo to przyczy- 
na, ze nasz mlstrz swlata Jaroiiczyk za- 
jqi w tcj klasle doplero 30 mlejsce. 

LepleJ wlodlo sle. Polakom w klasle 
S3A. gdzie wymlenlany juz Zblgnlow 
Gutowskl zajat 2 mlejsce, a J. Jaron- 
czyk 15 mlejsce. W klasle S8A Ry- 
szard Twardowskl uplasowal sle na 
druglm, a Stanlslaw Zygadlo na trze- 
clm mlejacu. 

Obecnlc trudno narzekac na • brak 
silnlkow rakietowych. Spbldzlelnia Prncy 
w Otwocku produkuje sllnlkl w dosta- 
tecznej iloscl 1 wcl«z Je udoskonaln. Nn 
zawodach startowall Bulgarzy, Polncy. 
Jugoslowlanie 1 zawodnicy NRD. Trzehn 
wl«c zastanowlc sie. nad przyczyna nle- 
powodzen polsklch modelarzy. A moze 
wprowadzic podklase. rakietoplanow z 
miejcklml plataml. witfcej trenowac. po- 
szukiwai nowych rozwlazart konstruk- 
cyjnych? 

Duza populamoicia na zawodach ele- 
szyl sle. A. Tomaszewskl, t\v6rca pol- 
sklch modelarskich sllnlkow rakieto- 
wych. Obserwowal loty, dyskutowal z 
zawodnlkaml, cieszy! slQ z .kazdego 
udanego lotu raklety. To . kontakty be,- 
da mlaly nlemaly wptyw na dalsza 
jakosc sllnlk6w rakietowych. Frzy okazjt 
za posrednlctwem ..Modelarza" p. To- 
maszewskl przeprasza, 1* z Jego winy 
poszla do handlu serla sllnlkow do kori- 
ca nle sprawdzonych, kt6re podczas 
startu eksplodowaly. Mlejmy nadzlcje. 
ze w przyszloscl tego rodzaju przypad- 
kl nle powtorza sle., 

2fi slcrpnla br. w mlejicowosci My- 
Slec nad Popradem modelarze rakleto- 
wl byll wspbluczestnlkaml spotkania 
mlodzlczy (ktorej zgromadzllo sle ok. S 
tyslecy) z polsklm kosmonauta pplk. 
nil. Miroilawem Herroaszewakim. Prze- 
mawlajac do mlodzlezy M. Hermaszew- 
skl, oprficz podzlelenla sle osoblityml 
doznanlaml z lotu w kosmos, mbwil 
tei o lym, ze bedac chlopcem budowal 
modele lataja.ee, modele raklet 1 po- 
dobnc konstrukeje. Nasz kosmonauta 
M. Hermaszewski wobec zebranej mlo- 
dzlezy l uczestnlczacego w spotkaniu 
I sekretarza Komitetu Wojewddzklego 
PZPR w Nowym Saczu tow. Henryka 
Koatecklego, wreczyl zwyclesklm cklpom 
modelarzy Bulgarll 1 Czechoslowacjl 
nagrody oraz specjalne medale. 

Na zakonczenle zawod6w zwyclezcy 
otrzymall od organlzator6w puchary, 
charakterystyczne, odlane z mosladzu 
plaklely. gdralskle clupagi oraz dyplomy. 

S. SMOLIS 



Ryszard Wrdblewskl z Aer. Pomorskie- 
ko ze swym rakletoplanem (miekkopla- 
temf. 




Jugoslowlanin Bronislav Jankovic z ma- 
kiota polsklego Meteora. 




Zygmunt Jankowski. Wieslaw Wozniak 
i Irh instruktur Jan Samek z Sanoka. 
przygotowuJa model do startu. 



A. Tomaszewskl — tw6rca polsklch mo- 
delarikich silnikdw rakietowych w roz- 
mowie z Marianem Glinianym z Rze- 
»owa. 




Zawodnicy czechoslowaccy przygotowuja. 
swoja rakiete do startu. 




Dejan Gogos — trzynastoletni zawodnik 
Jugoslowianski ze swym rakietoplanem. 

Fot. S. Smolis 



MODELARZ 



o 



MISTRZOSTWA PAHSTW SOCJALISTYCZNYGH MODELI 
SWOBODNIE LATAJACYGH I ZDALNIE STEROWANYCH 



„Przyjazn i Braterstwo" to haslo, pod kt6rym co 
roku modelarze z bratnich panstw socjalistycznych 
spotykaja. sie. na zawodach modeli lataja.cych, b^da.- 
cych sprawdzianem poziomu sportowego przed zbli- 
zajqcymi sie. mistrzostwami swiata. W tym roku 
byly to zawody modeli swobodnie latajqcych oraz 
dodatkowo modeli akrobacyjnych i szybowcow zdal- 
nie sterowanych. Mistrzostwa rozegrane zostaly w 
dniach 18 — 24 lipca w miejscowosci Pazardzik w 
Bulgarii. Zas mistrzostwa swiata, rozegrane zostana. 
w pazdzierniku br. w USA. 

Tegoroczne mistrzostwa o niezwykle wysokim po- 
ziomie sportowym byly prawdziwa. parada. mistrzow. 
W zawodach startowali prawie wszyscy aktualni mi- 
strzowie i wicemistrzowie swiata tacy jak: Konstan- 
ty Abadzijew z LRB i Andras Lepp z ZSRR — mistrz 
i wicemistrz swiata w klasie modeli szybowc6w, Kim 
Dong Sik z KRL-D, Sergiej Samokisz z ZSRR i Baik 
Dong Son z KRL-D — mistrz i wicemistrzowie swiata w 
klasie modeli z napcdem gumowym, Andras Mecz- 
ner z WRL i Jewgienij Wierbicki z ZSRR — mistrzo- 
wie swiata w klasie modeli z nape.dem spalinowym. 
Tylko w klasie modeli z nape.dem gumowym obok 
aktualnego mistrza startowalo czterech bylych mi- 
strz6w swiata. Jak widac mistrzostwa odbywaly. sie. 
w atmosferze wielkich zawod6w o najwyzszym po- 
ziomie sportowym, o czym swiadcza. zalqczone wy- 
niki, kt6re nalezy koniecznie podkreslic uzyskane 
zostaly w trudnych warunkach termicznych. 

O emocjach sportowych, najnowszych konslruk- 
cjach i innych szczeg61ach napiszemy w nastcpnym 
numerze ..Modelarza". Dzisiaj podajemy wyniki in- 
dywidualne dziesle.ciu najlepszych zawodnik6w oraz 
wyniki zespolowe. j 

P. W. 

Wyniki sportowe Mistrzostw Panstw Socjalistycz- 
nych, Modeli Latajacych. 

Klasa F1A (szybowce) 

1. Kim Don Sik — KRLD 180 180 180 180 180 180 
180 1260+240 

2. Hans Jurgen Wolf — NRD 180 180 180 180 180 
180 180 1280+216 1 

3. Iwan Horejszi — CSRS 180 180 180 180 180 180 
180 1260+197 

4. Li Czop — KRL-D 180 180 180 180 180 180 180 
1260+184 

5. Roman Golubowski — PRL 180 180 180 180 180 
180 180 1260+179 

14. Stanlstaw Kubit — PRL 180 180 180 180 180 180 
156 1236 i I 

24. Andrzej Flkonczuk — PRL 180 102 180 180 180 
180 180 1182 

Wyniki zespolowe: 

1. WRL 1250 1248 1241 3739 

2. LRB-I 1205 1260 1260 3725 

3. LRB-II 1260 1203 1260 3723 

4. KRLD 1191 1260 1260 3711 

5. CSRS 1245 1203 1260 3708 

6. PRL 1236 1182 1260 3678 

7. NRD 1260 1205 1212 3677 

8. ZSRR 1218 1226 1228 3672 

9. MRL 980 661 560 2201 

Klasa FIB (gum6wkl) 

1. Stepan Stefanczuk — ZSRR 180 180 180 180 180 
180 180 1260+240 

2. Kim Don Sik — KRL-D 180 180 180 180 180 180 
180 1260+213 

3. Wiktor Roszorok — ZSRR 180 180 180 180 169 
180 180 1249 1 

4. Franciszek Rado — CSRS 180 180 180 180 180 160 
180 1240 

5. Kazlmierz Laplnskl — PRL 180 180 180 180 152 

180 180 1232 



13. Plotr Slkora — PRL 138 143 180 155 165 180 180 
1141 

Wyniki zespolowe: 

1. ZSRR 1146 1249 1260 3655 

2. PRL 1141 1232 1197 3570 

3. KRL-D 1090 1260 1158 3508 

4. CSRS 1122 1240 1082 3444 

5. LRB-I 1146 1200 1026 3366 

6. WRL 1079 1170 1111 3360 

7. NRD 1152 1185 985 3322 

8. LRB-II 1136 1105 1066 3307 

9. MRL 895 1070 — 1965 

Klasa F1C (silnlkdwkl) 

1. Jewgienij Wierbicki — ZSRR 180 180 180 180 180 
180 180 1280+240+300+360 

2. Walentin Mozirski — 180 180 180 180 180 180 
180 1260+240+300+292 

3. Irzi Kajzer — CSRS 180 180 180 180 180 180 180 
1260+240+300+ 218 

4. Roman Czerwinski — PRL 180 180 180 180 180 180 
180 1260+240+271 

5. Kim 2on Hi — KRL-D 180 180 180 180 180 180 180 
1260+240+256 

21. Tadeusz Pia,tek — PRL 180 135 180 180 180 72 
180 1107 

24. Marek Coplal — PRL 138 180 117 180 180 23 
818 

Wyniki zespolowe: 

1. ZSRR — 1260 1260 1227 3747 

2. CSRS — 1260 1260 1216 3736 

3. WRL — 1258 1213 1241 3712 

4. KRL-D — 1260 1260 1173 3698 

5. NRD — 1260 1168 1260 3688 

6. LRB-I — 1173 1178 1222 3573 

7. LRB-II — 900 1231 1098 3229 

8. PRL — 1107 818 1260 3135 

9. MRL — 265 265 

Klasa F3A (akrobacja zdalnie sterowana) 

1. Iwan Iwanow — LRB 472 549 845 851 1872 

2. Waclaw Vlk — CSRS 465 467 349 770 1702 

3. Walenty Tkaczuk — ZSRR 394 505 734 792 1691 

4. Dopri Grabczev — LRB 411 506 641 754 1671 

5. Kim O II — KRL-D 462 465 593 716 1643 

6. Jerzy Kosinski — PRL 452 422 — — 874 
8. Marek Kllmczak — PRL 420 432 852 

10. Wojclech Chyla — PRL 394 418 — I— 812 

Wyniki zespolowe: 

1. PRL 852 812 874 2538 i 

2. KRL-D 863 927 735 2525 

3. LRB 1021 917 411 2349 

4. NRD 839 796 610 2245 

5. ZSRR 804 899 — 1703 

6. CSRS 932 932 

Klasa FSB (szybowce zdalnie sterowanc) 

1. Aleksander Smelencew — ZSRR 429 pkt. 19,4 sek. 
442 pkt. 126, 438 pkt. 15,9 sek. i ' 

2. Edward Kowalski — PRL 358 pkt. 14,8 sek. 445 
pkt. 126, 321 pkt. 21,5 sek. 

3. Juri Kajdna — ZSRR 426 pkt. 20 sek. 443 pkt. 
116, 325 pkt. 20,3 sek. 

4. Jan Chaczowa — CSRS 425 pkt, 15,8 sek. 351 pkt. 
126, 215 pkt. 17,1 sek. 

5. Hejno Kerwjel — ZSRR 288 pkt. 17,0 sek. 395 
pkt. 96, 411 pkt. 20,0 sek. 

8. Roman Dyzbahskl — PRL 225 pkt. 15,2 sek. 297 

pkt. 76, 421 pkt. 15,1 sek. 
17. Marek Jankowski — PRL 224 pkt. 22,3 sek. 120 
pkt. 10, 756, 224 pkt. 15,3 sek. 

Wyniki zespolowe: 

1. ZSRR — 14 666, 2. PRL — 13 213, 3. CSRS — 
13 042, 4. LRB-II — 11815, 5. LRB-I — 11 783, 6. 
KRL-D — 11 520, 7. NRD — 11 240. 



MOD1UARZ 




widok g!6wny wylacznik6w oraz dy«za paliwa wykonana na wz6r dyzzy z silnika 

typu ..COX". 



Wielu modelarzy zajmu- 
ja.cych si$ modelami 
wyscigowymi na uwie.zi 
boryka sie. z trudnos- 
ciami opracowania dob- 
rego wylacznika pali- 
wa. Dlatego tez postanowilem roz- 
powszechnic moje wypr6bowane 
rozwia.zanie. Opisany nizej wylqcz- 
nik jest bardzo istotna. czeScia 
skladowa mechaniki modelu i daje 
jednoczesnie wiele korzysci: 

— ulatwia i przyspiesza regulacje. 
silnika, I I 

— uniemozliwia przegrzewanie sil- 
nika, 

— wprowadza oszcze^inosci paliwa 
podczas trening6w i zawod6w. 

Wylacznik skonstruowano na 
podstawie przeglqdu rozwiazan mo- 
delarzy radzieckich oraz zachod- 
nich. W wylqczniku zrealizowano 
r6wniez regulacje. zuzycia paliwa. 
Rozwiqzanic takie redukuje cie,za- 
ry instalacji paliwowej do mini- 
mum. 

Rozwiqzanie przystosowano takze 
do silnik6w z tylnym ssaniem np.: 
ROSSI, NELSON, BUGL (wszystkie 
wersje). 

WYtACZNIK 
PALIWA 
DLA IUI0DELI 
WY^GIGOWYCH 



ZASADA DZIAEANIA 

Dla napelniania zbiornika wale- 
czek jest usytuowany jak na ry- 
sunku: pozycja „C". Pozycje. te. 
uzyskuje sie. naciskajqc konc6wke. 
wlewowq zaworem palcowym. Pali- 
wo dostaje sie do zbiornika przez 
konc6wke wlewowq, walek rozrza.- 
du i rurke.. Dzie.ki szczelinie „K" 
niewielka cze.sc paliwa przedostaje 
sie. do gaznika przez rowek na ob- 
wodzie walka rozrza.du. Jest to bar- 
dzo istotne dla szybklego urucho- 
mienia silnika. Wielkosd szczeliny 
„K" naleiy dobrad eksperymental- 
nie, gdyz zalezy ona od rodzaju 
dyszy powietrza, gainika, cisnienia 
wlatujacego paliwa oraz od samego 
silnika. Wymlar „K" nalezy po- 
wiekszyc od zera szlifujac walek z 
g6ry. 1 

Po zakonczeniu cyklu napelniania 
spre.zyna (6) przesuwa walek do 
pozycji „A". Polozenie takie utrzy- 
muje dzwignia blokady (8). Wcho- 
^zi ona w tr6jkatne wyciqcie na 
walku rozrzadu. W6wczas paliwo 
ze zbiornika dostaje sie. do gazni- 
ka przez rurke., walek rozrzadu. 
Ilosd paliwa reguluje iglica (dla 



lepszej widocznosci i przejrzystosci 
rysunku nie wrysowano iglicy). W 
chwili zwolnienia dzwigni (6) sprze.- 
zonej z ukladem sterowania, walek 
rozrzqdu zostaje przesunie.ty za po- 
moca. sprczyny w lewo i przybiera 
polozenie jak w pozycji „B". Otwo- 
ry walka rozrzadu pokrywaja.ce sie. 
poprzednio (poz. „A") z rurkq oraz 
otworem do gaznika zostaja, zam- 
knie.te — do gaznika nie dostaje sie. 
paliwo i silnik jest unieruchomio- 
ny. i 

Poprawna praca opisanego wyzej 
wylacznika zalezy od dokladnosci i 



precyzji wykonania oraz zastoso- 
wania zalecanych material6w. 
Szczeg61nie doktadnie nalezy wy- 
konac walek rozrzadu, ktbry po 
szlifowaniu powinien bye dociera- 
ny z korpusem. 

Uwaga: do docierania nie nalezy 
uzywad past ani proszk6w. Pozo- 
staja. one w mikroporach, a potem 
bardzo szybko wycieraja, korpus i 
walek, powodujac nieszczelnosci. 
Docieranie nalezy przeprowadzic 
zwilzajqc walek naftq. 

ALEKSANDER GALKOWSKI 




Spoadb wgpAlpracy wylacznika z silnikiem typu ..Roiii" oraz cz^icl ikladowc wy- 

lacznlka. 



■ MOPKL.AHZ 



Z KRAJU 
I ZE SW/ATA 

DOSAAF w ZSRR (odpowied- 
nik naszej Ligi Obrony Kraju) 
wydalo nowa ksiazke dla mode- 
larzy lotniczych pt. „Modele la- 
tajace mistrzdw" (Avlamodeli 
czempionow). Ksiqika ma 160 
stron, 126 rysunkdw i 12 tablic 
z planami. Na rysunkach przed- 
stawiono modele wyczynowe i 
redukcyjne. 



W amerykanskim miesieczniku 
MODEL BUILDER wydawanym 
w Costa Mesa to Californii, za- 
mieszczona (u> nr. 6/1979) plan 
polskiego samolotu KANIA-3 to 
podzialce 1 : 50. 



Francuski micsiecznik ogdlno- 
modelarski MODELE MAGAZINE 
zamie&cil to nr. 7/1979 plan mo- 
delu latajqcego zdalnie kierowa- 
nego konstrukcji H. Borysiaka. 
Modelowi nadano wdziqcznq na- 
zwe POLONIUM 84. 



Kalendarz eliminacyjnych, cen- 
tralnych i ogMnopolskich imprez 
modelarskich LOK na 1979 r. 
przewidywal zorganizowanie i 
przeprowadzenie 65 imprez. W 
chwili oddawania materialdiu do 
niniejszego numeru z zaplano- 
wanych do konca Upca br. 52 
imprez zrealizowano 51, czyli 
prawie 1 00% planu. Do konca 
roku ndlezy jeszcze zorganizo- 
wa6 13 imprez, kt6re — mamy 
nadzieje — tez zostana zreali- 
zowane. Tak xoiec nasi modela- 
rze nie moga narzekai na brak 
emocji sportowych. Szkoda tyl- 
ko, ze nie wszyscy te mozliwoi- 
ci wykorzystujq. 



Z okazjl 30-Iecia Nicmicckicj 
Republiki Demokratycznej czaso- 
pismo Modellbau Heute podalo 
wyniki osiagnlete przez modelc- 
rzy NRD to minionym trzydzicsto- 
leciu. Modelarze okre.towi na rr.i- 
slrzostwach Europy modeli ply- 
wajacych NAVIGA zdobyli: 3d 
zlotych medali, 29 srebrnych i 29 
brqzowych. 

Bilans ten nie obcjmuie klasy 
C, w ktdrej modelarze otrzymali 
33 zlotych. medali, 60 srebrnych 
i 37 brazowych. W&rdd nich sq 
lacy, jak Karl Mosch, ktdry pie- 
ciokrotnic zdobyl tytul mislrza 
Europy lub Karl Schutze — CZle- 
rokrolny mistrz Europy. 



SPRAWDZIAN Sit MODELARZY 
LOTNICZYCH PRZED MISTRZOSTWAMI 
SWIATA W POLSCE W 1980 R. 



W dnlach 22 — 24 ezerwcn br. zostaiy 
rozegrane w Cze.stoehowlo kolejne Ml- 
strzostwa Polskl Modeli Latajacych na 
Uwle.zl. Mlstrzostwa zorgantzowane przez 
Aeroklub Czestochowskl przeprowadzono 
na zmodernlzowanym w roku uble- 
glym stadlonle modelarsklm, na kt6rym. 
jak Juz Czytelnlkom wladomo, zostana 
rozegrane w roku przyszlym po raz 
plerwszy w historli modelarstwa pol- 
skiego, Mlstrzostwa Swlata Modeli La- 
tajacych. Nlc wlec dzlwnego, te prze- 
blegaly one w atmosferze ellmlnacll do 
grupy centralnego szkolenla. sposrfcd 
uczestnlkftw, ktbrej zostanle wylonlona 
reprezentacja na przysztoroczne ml- 
strzostwa swlata. Mlstrzostwa byly takze 
przegla.dem sll przed mlstrzostwaml 
swlata maklet. kt6re w roku 1980 od- 
be.da. »le w Kanadzle. 

Zawody rozegrano zgodnle z kodek- 
sem sportowym FAI w czterech kla- 
sach modeli predkosclowych F2A, akro- 
bacyjnych F2B. wyscigowych F2C 1 mo- 
deli maklet F4B. W klasach modeli akro- 
bacyjnych l maklet przeprowadzona 
zostala oddzlelna klasyflkacja w gru- 
ple modelarzy Junlor6w 1 senlordw. 
Mlstrzostwa poprzedzllo wlele Imprez 
ellmlnacylnych na szczeblu ogdlnopol- 
sklm 1 polflnal6w mlstrzostw Polskl. W 
drodze ellmlnacjl do mlstrzostw Polskl 
zakwallllkowano 90 zawodnlkdw. w kl. 

F2A — 10. F2B — 30. F2C — 20 1 F4B — 
30 zawodnlkbw. 

KONKURF.NCJA MODELI 
PR^DKOSCIOWYCH 

Pozlom stosunkowo nlskl. Jedynle Ta- 
deusz Rosek uzyskat wynlk godny od- 
notowanla. AndrzeJ Rachwal. wlelo- 
krotny mistrz Polskl w tel klasle mo- 
dell, uzyskal tym razem rezultaty po- 
nlzej swolch mozliwoscl 1 zajal czwarte 
mlejsce. Wszyicy zawodnicy byll repre- 
zentantaml Aeroklubu Slasklego. a po- 
za Ryszardem Tomaszcwsklm wszyscy 



wywodza, sle z klubu Modelarsklego 
Sp6tdzlelni MleszkanloweJ w Da^rowle 
Gornlczej klerowanego przez mgr. 
Andrzeja Rachwata. Mala popularnosc 
tej klasy modeli w lnnych osrodkach 
ma niewatpllwle wplyw na JeJ maso- 
wosc 1 obnlzony pozlom sportowy. 
Czyzby brakowalo modelarzy w Polsce 
buduja.cych tego typu modele? Zacheca- 
my modelarzy z lnnych klubbw do 
uprawlania tej konkurencji. kt6ra jest 
trudna, ale bardzo pasjonujqca. 

Przewa±aly modele asymetryczne z 
jednym skrzydlem o bardzo duzym wy- 
dluzenlu (rozpletosc okolo 1 metra). Sll- 
nlkl Rossi 15 oczywlscle z rura rezo- 
nansown. Smlgla jednolopatowe. 

Do grupy centralnego szkolenla spor- 
towego w tej klasle modeli zakwallfl- 
kowanl zostall zawodnicy: Tadeusz Ro- 
sek. Ryszard Tomaizewski, Jacek Sus 1 
AndrzeJ Rachwal. Pozostall dwaj za- 
wodnicy zostana powolanl w termlnle 
pdznlejszym. 

KONKURENCJA MODELI 
AKROBACYJNYCH 

Kolejny juz tytul mlstrza Polskl w 
tej klasle modeli zdobyl ponownie Je- 
rzy Ostrowskl z Aeroklubu Czestochow- 
sklego. Pozlom sportowy w konkurencji 
modeli akrobacyjnych przedstawla sle. 
stosunkowo dobrze. Mlody wlek 1 duza 
bojowosc oraz nlezle modele naszych 
czolowych akrobat6w rokuja duzc na- 
dzieje na przyszlosc. Trzeba tu podkre- 
S116, ze zawodnicy uprawlajacy tq bar- 
dzo wldowlskowa 1 tanla konkurencje 
Jesll chodzl o posladany sprzqt (w 
przeclwleristwle do koleg6w zajmuja- 
cych sle akrobacja zdalnie sterowana, 
dla kt6rych w ostatnlm okresle han- 
del sprowadzll znaczne Uoscl dobrych 
sllnlkbw) sn bardzo pokrzywdzenl. Od 
wlelu lat na naszym rynku brak do- 
brych sllnlkbw dla tel klasy modeli. 
Doste.pne sllnlkl o nlskiej Jakoscl ,.Ra- 




OJclec I syn na slarcie. Piotr Kozlr6d (Junior) zdobyl trzecle mlejsce i Marian Ko- 
zir6d (srnior) sz6ste miejsre w klasle modeli maklet. 



MODELARZ 



10 



duga". brak odpowiednich llnek nie 
przyczynla sle na pewno do podntesle- 
nla pozlomu w akrobacjl na uwlczl. 
Mlmo to nasi czolowl akrobacl zdoby- 
waja sllnlkl starajac sic nie odstepo- 
wac od pozlomu swotch koleg6w z za- 
granlcy. 

Do wyr6znlaja.cych «c zawodnlk6w, 
kt6rzy zostall powolanl do grupy cen- 
tralnego szkolenla sportowego naleza: 
Jcrzy Ostrownki, Pawel Ozluba, Plotr 
Zawada, Dariuaz Tyzenhaua, Krzyaztof 
Kowalczyk I Bernard Chojnackl. Prze- 
wlduje sic po rozegranlu plerwszych 
lmprez w przyszlym roku poszerzenle 
tej grupy. Naszym ambltnym akroba- 
tom zyczymy dobrego przygotowanla 
modell 1 wysoklch umleJctnoscl pilota- 
zowych w przyszlorocznym aezonle spor- 
towym. 

Ozlslejsze modcle akrobacyjne to mo- 
dele duze o nlskle] masle. napcdzane 
sllnlkaml o pojemnoscl skokowej w 
granlcach 7—8 cm'. Loty wykonuje sic 
obecnle na llnkach o peine] dopuszczal- 
nej dlugoscl tj. 21,5 metra. Sllnlkl naj- 
chctnlej stosowanc to austrlackle 
HP-40F 1 wloskle ST-G48 oczywlscle z 
Uumlkamt. 



KONKURENCJA MODELI 
WY8CIGOWYCH 

Zawodnlcy w tej konkurencjl leglty- 
muja. sic najslabazyml wynlkaml. Loty 
w granlcach czterech 1 p61 mlnuty 1 to 
w slabej konkurencjl nie gwarantuja. 
nawlazanla r6wnorze_dneJ walkl z czo- 
16wk» swlatowa, a nawet zawodnlkaml 
zagranlcznyml reprezentuJacyml srednl 
poziom. 

Nasz dotychczaa najlepszy zcsp61 A. 
Zlemnlak 1 A. Galkowskl z Aeroklubu 
Slgsklego rozpadl sic. a lch nowl part- 
nerzy musza nlestety sporo popracowac, 
aby poprawic uzyskanc na mlstrzotl- 
wach wynlkl. Aktualnle na wyr6znle- 
nle zaslugujc Jedynle zesp61 mlstrzbw 
Polskl Marlusz Brozek (pilot) 1 Leszek 
Jastrzcbskl (mechanlk). obydwaj z War- 
szawy. Szczeg61nle Marlusz Brozek wy- 
kazal sic Jako pilot duza boJowoAclg. 
swletna technlka pllotazu w polqczenlu 
z duzym reflekscm 1 opanowantem. 
Najlepszy wynlk na mlatrzostwach zdo- 
byl zesp61 J. Blellkow 1 J. Popow z 
ZSRR t<tartuja.cy gosclnnle na mlstrco- 

stwach. Uzyskany wynlk 4'04" trzeba za- 
liczye do wynlkbw, ktorc nalezy uzy- 
sklwai, aby dzlslaj nawlazywac rdwno- 
rzcdna, walke na zawodach mledzyna- 
rodowych. 

Owczesne modele wysclgowe charak- 
teryzuja sic zwarta konstrukcja., mala 
masa., skutecznle skracaja drogc startu 
1 ladowanla. Oczywlscle obowlazuje pei- 
ne mechanlzacja tj. mozllwosc wyla.- 
czanla sllnlka w locle 1 clsnlenlowe 
urzadzenle do szybklego tankowanla pa- 
llwa. Coraz czcscicj stosowanc Jest smlglo 
Jednolopatkowe podobnle Jak w mocle- 
lach predkosclowych. Najlepszc sllnlkl w 
tej kiasle modell to amerykariskle „Nel- 
sony", wloskle ., Rossi" 1 austrlackle 
..Bugle" produkowane obecnle przcz ln- 
nego wykonawcc. Nasi zawodnlcy startu- 
iH aktualnle na sllnlkach ,. Rossi". 

Do grupy centralnego szkolenla spor- 
towego powolano plcc plerwszych ze- 
spolbw, a powolanle szostcgo przewldu- 
Je sic w termlnle pbinlejszym. 
si". 




Jaroslaw Sobrzyk, median Ik zespolti, 
kl6ry zdobyl drugie miejsce w klanle 
model! wysclgowych 



KONKURENCJA MODELI MAK IET 

Brak na mlatrzostwach naszych asow 
atutowych tj. aktualnego mlstrza swla- 
te Jerzego Ottrowsklego 1 wlcemlstrza 
swlata Lecha Podgdrsklego na pewno 
wplyna.1 na zmnlejszenlc pozlomu ml- 
strzostw. Nalezy nadmlendc, ze L. Pod- 
g6rskl przebywat w tym czasle na za- 
wodach we Francjl, a J. Ostrowskl nie 
oblatat Jeszcze swego wyremontowane- 
go po ubleglorocznej kraksle ..Lightnin- 
gs" pomalowanego tym razem w ka- 
muflarzu. W tej sytuacjl po raz plerw- 
szy od kllkunastu lat medalowe mlej- 
sca zajcll nowl zawodnlcy. Jednak/c 
modele. More zaprezentowall nie gwa- 
rantuJa w pelnl mozllwoscl nawlaza- 
nla na przyazlorocznych inlstrzostwach 
swlata w Kanadzle walkl naszej eklpy 
o zexpolowe zwyclcstwo (aktualnle pol- 
scy modelarze s«. zespolowyml wlce- 
mistrzaml swlata). Potwlerdza sic na- 
dal kryzys w tej klaslc modell, a do- 
branle trzeolego zawodnlka do przy- 
szlorocznej eklpy bcdzle duzym pro- 

Na zakonczenle kllka rcfleksjl 1 in- 
formacjl. Na przynztoroczne mlstrzo- 
stwa swlata modell na uwlczl, kt6re 
odbcdg ale w llpcu w Czcstochowic 'bc- 
dzle wystawlona eklpa skladajaca sic z 
trzech zawodnlkdw lub zespoliw zawod- 
nlczych w kazdej z czterech klas mo- 
dell na uwlczl. Czwarta klasa, w kto- 
rej w Polsce nie rozgrywa sic ml- 
strzostw sa modele do walk! powletrz- 
nej F2D. W sktad grupy centralnego szko- 
lenla w tej kiasle powolany zostal Jak 
dotychczaa... tylko Jeden zesp61, a mia- 
nowlcle Jozef Gutowikl 1 Zygmunt Giu- 
chowskl z Aeroklubu GdaAsklego. Po- 
zostatych zawodnlk6w trzeba bcdzle... 
poszukac. Moze po Centralnych Zawo- 
dach Modell na Uwlczl Ugl Obrony 
Kraju znajda sic przyszll reprezentancl? 
Nalezy soble zdac sprawc. ze przed na- 
szyml modelarzami stoj* nlezwykle wai- 
ne 1 donloste zadanla, a mlanowlcle za- 
prezentowanle sic godne organlzatora 
mlstrzostw swlata. 

Jak Jul wspomnlalem, w hlstorll mo- 
delarstwa polsklego oo raz plerwszy ta- 
kle mlstrzostwa odbcda sic w kraju, 
a po raz trzecl w hlstorll sport6w lot- 
nlczych. Tym bardzlej donlosly to mo- 
ment pokazanla ale od Jak najlepszej 
strony. Stgd apel do naszych modela- 
rzy. aby przygotowanla rozpoczcll Juz 
dzlslaj I Grupa centralnego szkolenla 
obJeta przygotowanlaml do udzialu w 
mlstrzostwach bedzle pod atala opleka 
znanego zawodnlka, neatora polsklego 
modclarstwa Wladyslawa Nlestoja. W 
koncu tego roku zawodnlcy z wymlenlo- 
nej grupy bcdg mogll Uczyc na otrzyma- 
nle z Aeroklubu najnowszych sllnlkow 
do modell akrobacyjnych produkcjl au- 
strlacklej „HP40F". a do modell pozosta 
lych klas sllnlkdw produkcjl wlosklej 
nowej konstrukcjl „Robs1 15 Fl" — ABC". 
Oczywlscle ze wzglcdu na wysokle ko- 
szty, na sllnlkl te bcda. mogll llczyi nle- 
stety tylko zawodnlcy z grupy central- 
nego szkolenla. 

Przy okazjl chclaibym nadmlenlc o 
nlespodzlance, jaka przygotowala Cen- 
tralna Skladnlca Harcerska. Ot6z Jak 
zapewnla dyrekcja CSH Jeszcze w tym 
roku znajda sic w sprzedazy pewne Ho- 
tel sllnlkdw produkcjl czechoslowacklej 
MVVS 2,5 1 6.5 cm'. Mamy nadzlejc, ze 
zaspokojg one ipotrzeby pozostarych «a- 
wodnlk6w startujgeych w konkuren- 
rjach modell ma uwlczl. 

mar P. WLODARCZYK 




Drkoracja mlstrza i wlcenil>trz6w Polskl 
w kiasle modell akrobacyjnych na uwiezl 




Miroalaw Barylakl a Cxeatochowy w tym 
roku wypadl poniiej awoich mozllwoscl 
zajmujac t miejtce. 




Mistrz Auatril, Harold Pokorny ustapil 
tylko naszemu mlstrtowi Jerzemu 
Oatrowaklemu. 




Model ..Przainlczki" Marka Clalowakiego 
z Aeroklubu „Orl«t" w Debllnle. 




Januaz Makartkl, xdobywca tneciego 
mlejtca z modelem reallatyrznle lataja- 
ce] maklety. 



Fot. ZYGMUNT JANECKI 



MODILAWZ 



DOKONCZENIE ZE STR. 11 

WYNIKI 6-CIU NAJLEPSZYCH ZAWODNIKOW 
MISTRZOSTW POLSK1 MODELI LATAJACYCH NA 
UWIEZI 

Klasa F2A (modele predkoSciowe) 

1. T. Rusek (Aer. Slaski) 200,0 240,0 

2. R. Tomaszewski (Aer. Slqski) 146,9 181,8 223,6 

3. J. Sus (Aer. Sla.ski) 222,2 210,5 

4. A. Rachwal (Aer. Slaski) 220,8 210,5 

5. G. Nowakowski (Aer. Slaski) 211,7 

6. T. Chojnacki (Aer. Slaski) 200.0 

Klasa F2B (modele akrobacyjnc) — seniority 

1. J Ostrowski (Aer. CzQstochowski) 

2782 2907 2794 5701 

2. H. Pokorny * (Austria) 2612 2392 2559 516(i 

3. P. Dziuba (Aer .Warszawski) 

2593 2337 2535 2525 5128 

4. P. Zawada (Aer. Poznanski) 

2503 2325 2107 2542 5045 

5. D. Tyzehaus (Aer. Warszawski) 

2381 2138 2243 2430 4811 

6. K. Kowalczyk (Aer. Warszawski) 

2455 2063 1498 2326 4781 
* zawodnik nie brany pod uwagc; w punktacji me- 
dalowej 



Klasa 


F2B — juniorzy 






2. 


1. 


P. 


Danielski (Aer. Warszawski) 


1232 


1821 


3. 


2. 


S. 


Stolczyk (Aer. CzQstochowski) 


1470 


1516 




3. 


J. 


Trusz (Aer. Warszawski) 


440 


496 


4. 


4. 


D. 


Kaczmarek (Aer. Lodzki) 


472 





5. 


5. 


S. 


Tyszka (Aer. Warszawski) 


471 


65 


6. 


6. 


Z. 


Szwetkowicz (Aer. Opolski) 


360 








Klasa F2C (modele wyscigowe) 

1. J. Bielikow — J. Popow * (ZSRR) 4'04" 8'24" 

2. L. Jastrz^bski — M. Brozek (Aer. W-wski) 

I 4'36" 4'35" 9'02* 

3. J. Jbzwiak — J. Sobczyk (Aer. W-wski) 

4'43" 9'52" 

4. A. Ziemniak — P. Okoniewski (Aer. Cze.stoch.) 

; ! 4'28" 

5. J. Wachalski — A. Galkowski (Aer. Slqski) 

I | I 4'54' 4'44* 

6. P. Gol^biowski — M. Majewski (Aer. W-wski) 

i | 8'02" 6'04" 

* zawodnik nie brany pod uwagc. w punktacji me- 
dalowej 

Klasa F4B (modele makiet) — seniorzy 

1. Z. Kowalczyk (Aer. L6dzki) ' 

1 O.W. 1090 1071 1553 2643 

2. S. Gaudynski (Aer. L6dzki) 

O.W. 1159 1267 2426 

3. J. Malarski (Aer. Opolski) O.W. 1121 674 1131 2252 

4. R. Nielipinski (Aer. Bydgoski) 

i O.W. 1296 950 647 2246 

5. J. Jalowiczka (Aer. L6dzki) 

j . O.W. 1112 769 461 1881 

6. M. Kozirod (Aer. Cze.stochowski) 

• ; I O.W. 757 1032 880 1789 

Klasa F4B — juniorzy 

1. S. Zakaszewski (Aer. „Orlqt") 1 

O.W. 1020 726 1746 
Blachowski (Aer. Pomorski) 

; O.W. 706 618 504 1324 
Kozir6d (Aer. Czestochowski) 

O.W. 575 520 658 12.13 



O.W. 516 406 444 960 



AKTUALNOSCI MODELARSTWA LOTNICZEGO I KOSMICZNEGO 



W dniach 7—8 lipca br. w Brnie 
(CSRS) zostaty rozegrane Miedzyna- 
rodowe zawody Model! Halowycb 
klasy FID. Na» rtprezentant Syl- 
wcater K«Jawa z Aeroklubu Po- 
znarisklego potwlerdzll iwa wysoka 
forme sportowa zdobywajac drugs 
lokatc. , 

•/. zadowoleniem przyjelismy wia- 
domosc, ie z ralcjatywy modelarzy 
MIISz w Rudapeszcie zoatanie prz<- 
prowadzone towarzyakie ipotkanle 
modelarzy lotniczych z bratnich sto- 
lic europejskich panstw socjallatycz- 
nych takich Jak: Moskwa, Berlin, 
Praga. Sofia, Warszawa 1 Budapeszt. 
Zawody /.ostana rozegrane w kla- 
sach model! swobodnie latajacych 
F1A, FIB, F1C w dniach 14—17 wrzes- 
nia br. w Bndapeszcie. Do udzlalu 
zostala takze zaproszona 11-osobowa 
ckipa modelarzy z Warszawy. 

• • • 

W dniu 27 lipca br. w Cztstochowie 
odbylo sie kolejne spotkanie robo- 
cze kierownictwa organizowanych 
po raz pierwszy w Polsce w ro- 
ku 19S0 Mistrzostw Swiata Modeli 
Latajacych na Uwiezi. Narada po- 
swiecona byla om6wienlu projektu 
urogramu. ureliminarza, ohslugi spor- 
towej misiriiistw. zatwierdzono takze 
znak graffcv.ny przyszlorocznej im- 
prrzy, n -yzegftlach dotyczacych or- 



ganixacji i przygotowari do przepro- 
wadzenia mistrzostw swiata w Pol- 
ace postaramy sie napUac w Jed- 
nym z najblitszych numer6w ..Mo- 
delarza". 

# • • 

Do udzlalu w teKorocznycb Mlt- 
dzynarodowych Zawodach Modeli na 
Uwiezi o puchar Sofii, kt6re roze- 
grane zostana w dniach 4—9 wrzes- 
nia br. zostali powolani w sklad 
ekipy polaklej naatepulacy zawodni- 
cy: (Kl. F2A) P. Dziuba (Kl. F2B), 
L. Jastrzebski i Mariuaz Broiek (Kl. 
F2C), J. Outowtki i Z. Gluchowski 
<KI. F2D) i J. Oatrowakl (Kl. F4B). 

• • • 

Wydawnictwo Komunikacjl 1 tacz- 
nosci. jako w zasadzle ledyne w 
Polsce, z wielka troska zabiega o 
to, aby na naazym rynku ksiegar- 
skim znalazlo sie Jak najwlecej 
ksialek dla mlodziezy poswieconych 
modelarstwu lotniczemu. Z olbrzy- 
mlm zadowoleniem zapoznaliiray sit 
z planem wydawniczym WKIh na 
najbliisze lata. Czytelnik6w moiemy 
poinformowac, te wkr6tce beda mo- 
gli zakupl6 szereg ksialek z dzle- 
dziny modelarstwa lotnlczego po- 
swieconych Jego aktualnym kierun- 
kom. Po wznowlenlu wydania dosko- 



nalej kslazki A. Rachwala pt. ..l ot- 
nicze modele wyczynowe na uwle- 
zl" !!kala si« wkr6tce nastepne po- 
szukiwane pozycje takie Jak: W. 
NiestoJa ..Profile do modeli lataja- 
cych", mgr. int. K. LapiAskiego ..Mo- 
dele z. napedem gumowym" 1 „Ta- 
Jemnice Wakei:-lda", dr. int. J. 
Kapkowskicgo ..Latajace Skrzydla", 
mgr. p. Wlodarczyka ,,Przeplay spor- 
towe modelarstwa lotnlczego i kos- 
micznego" 1 szereg innych. 

• • • 

W dniach od IS czerwea do 7 lip- 
ca br. prxeprowadzono w o&rodku 
Aeroklubu Jeleniogbrsklego ogolno- 
polskl oboz modelarzy mlodzlk6w z 
modelami spoldzielczoicl mieszkanio- 
wej. Organizatorami obozu byl Cen- 
tralny Zwiazek Sp61dzielni Budow- 
nictwa Mieszkaniowego i Aeroklub 
PRL. Udzlal w obozie wzielo okolo 
50 modelarzy w wieku do lat II. 

• • • 

W dniach od 25 czerwea do S lip- 
ca br. w Andrychowie odbywal sie 
pod egida APRL 1 CZSBM kurs in- 
struktor6w modelarstwa lotnlczego. 
Bezpoirednim organizatorem kursu 
byl Aeroklub Bielsko-Blalskl i An. 
drychowska Sp6ldzielnia Mleszkanlo- 
wa. Uprawnlenia instruktora mode- 
larstwa lotnlczego otrzyraalo orawle 
40 os6b. P- w 



MODELARZ 



Model z napedem gumowym Kl. FIB 



KP. 013. G „AGA" 



Model skonstruowano do start6w w 
tegorocznych zawodach ogblnopolsklch 
i mistrzostwach Polskl modell swobod- 
nie latajacych. Konstrukcja typowa dla 
klasy FIB. 

Model KP.013.G .,AGA" uzyskal w bte- 
l8.cym Toku warunek do pizcellu*enla 
1 klasy sportowej oraz zajal ' mlejsce 
— wynlk 5X180/S — w XVII Ogc-lnopol- 
sklch Zawodach Modell Swobodnle La- 
tajacych o Statue. G6rnlka rozrgra- 
nych 13 maja 1979 roku w Gllwicach. 
OPIS KONSTRUKCJI 

Model moga wykonac modelarze 
zaawansowant w budowle gumowek. 

KADLUlt — dzlelony; czqic przednla 
(sllnlkowa) wykonano z rury durnlowej 
(PA7N-t) trawlonej 1 nastqpnie polero- 
wanej do uzyskanla polysku — gru- 
boic Sciankl rury — 0,3 mm. Tulejka 
pod obsade 1 lacznlk wytoczone t du- 
ralu 1 wklejone w rurkq przy pomocy 
epldlanu. Rysunkl wykonawcze tult-jkl 
i JqeznUta zamleszcza ..Mo.lelarz" 4/1979 
na str. 10—11. 

Wlezyczkl pod skrzydla wykonuje sle. 
z balsy (szczeRbly konstrukcyjne na ry- 
sunkach) 1 przykleja do kadluba buta- 
prenem. W wleiyczce umieszcu \vy- 
la.c7.nlk czasowy. 

Tylna czqsc kadluba zwlja sle. z 1 alsy 
grub. 1 mm (sloje uiozone rdwnolegle do 
osl kadluba) na stoikowym szablonle 1 
okleja bardzo clenka tkanina szklana 
przesycona zywlca epoksydowa. W JeJ 
czeSci przednlej 1 w okollcy statceant- 
ka plonowego nalczy wkleii wrqgi (bal- 
sa grub. 4 mm) usztywnlaja.ce kon- 
strukcje. Statecznlk plonowy o profllu 
symetrycznym catkowlcle balsowy. «klc- 
Jany wlkolem, zamocowany ,,na slyk 
do kadluba. Lacznlk duralowy ..Mode- 
larz" 4/1979 wklejony do kadluba epi- 
dlanem. Oeglo ..determallzatora" (zylka 
nylonowa) prowadzone wewnatrz kadlu- 
ba w rurkach z tworzywa sztucznego. 

OBSADA SMIGLA — wykonana (z 
drobnyml zmlanaml) wg rysunkdw za- 
mieszczonych przez mgr. lni. K. Lapiri- 
sklego w „Modelarzu" 8/1973. Rysunek 
zestawlenlowy obsady znajduje slQ na 
arkuszu nr 2 nlnleJszeRo opracowanla. 

Lopaty Smlgla wykonano z balsy wg 
wzornlkdw podanych na planle. Obrys 
wzorowano na smlgle Rosjanlna Samo- 
klsa — wlcemlslrza Swlata z 1977 ro- 
ku. Skok lopat zmlenny w zskresle: 
H=6S0 — 800 mm. W dotychczasowych 
startach najlepsze wynlkl model ostag- 
nal na skoku H— 850 mm. 

PLAT — dzlelony, o obrysle prosto- 
katnvm w czescl centralne] 1 trapezo- 



wym w koncbwkach, laczy sie z ka- 
dlubem przy pomocy dwbch bagnelbw 

2 mm wykonanych ze szprychy ro- 
werowej. 

Dwa pasowe dzwigary gl6wne (gorny 
naraZony czqScleJ na sclskanle wykona- 
ny z sosny, dolny balsowy) oraz dzwi- 
garek pomocnlczy (sosnowy w centro- 
placle. a balsowy w ..uszach") zapew- 
niala dostateczna wytrzymalos6 plata na 
zglnanle 1 skrecanle nawet podczas lo- 
tbw w sllnym wletrze. Wszystkle dzwi- 
gary w koncbwkach sa sclenlane wzdtuz 
rozple.toScl skrzydla. 2ebra. krawedz na- 
tarcia 1 splywu. trbjkaty wzmacntajace 

1 wypelnlenle w obreblc bagnetbw — 
balsowe; Zebra przykadlubowe z cnwo- 
raml na bagnety wykonane ze sklejkl 

1 mm. KonstrukcJe skrzydla arkusz nr 

2 — czescl klcjone sa wlkolem. Pro- 
fil plata — G-499; skrzydla nle maja 
zwlchrzen geometrycznych L aerodyna- 
mlcznych. Wspblrzqdne profllu na ar- 
kuszu nr 2. 

8XATECZNIK POZIOMY — o obrysle 
prostokatnym z zaokraglonyml koncbw- 
kaml wykonany calkowlcle z balsy 1 
sklejony wlkolem. Haczyki do mocowa- 
nla statecznlka na kadluble oraz haczy- 
ki do clegla determallzatora wklejone sa 
w konstrukcje epldlanem I zalamlno- 
wane clenka tkanlna szklana ,. Inter- 
glass". Wspblrzedne profllu statecznlka 
(B-8M6-b) na arkuszu nr 2. 

OKLEJANIE 1 MA LOW AN IE MODULI! 

Lopaty smlgla kllkakrotnle celonowa- 
ne, koncbwkl lopat malowane jaskra- 
wopomaranczowym lakierem odblasko- 
wym produkcjl NRD. 

Grzybek obsady wykonany z balsy. 
laklerowany Jest farba odblaskowa 1 
zabezpleczony chemolaklem. 

Tylna czesc kadluba. wleiyczka 1 sta- 
tecznlk plonowy oklejone clemnonle- 
blesklm paplerem japonsklm (clenklm) 
1 czterokrotnle celonowane, Numery U- 
cencjl 1 znakl na tych czqsciach mo- 
delu wykonano z pomaraficzowego pa- 
plcru odblaskowego produkowanego 
przez flrme. ..Kadlant Color". Przednla 
czesc kadluba polerowana. zostawlona 
w naturalnym kolorze duralu. 

Skrzydla 1 statecznlk pozlomy okle- 
jone clenklm blalym paplerem Japon- 
sklm I lmpregnowane rzadklm celonem 
do uzyskanla lekklego polysku. Caly 
plat 1 statecznlk pozlomy (z wyjatklem 
nleblesklch pasow na prawym „uchu" 
1 prawej czescl statecznlka z pomaran- 
czowyml znakaml) laklerowane sa bar- 
dzo rzadka Jaskrawopomaranczowa far- 
ba odblaskowa. Numery llcencjl na 




skrzydlach 1 statecznlku wykonano z 
clenklej folli alumlnlowej. Czesci przy- 
kadlubowe skrzydel 1 statecznlka za- 
bezpleczono chemolaklem. 

Masa tak wykonanej powlokl lakiero- 
wnlczej na calym modelu oslaga 13 
gram6w. iBy zabezpleczyc lakler przed 
wplywem atmosfery (z uptywem czasu 
nlezabezpleczony lakler . tracl swe wla- 
snoscl odblaskowe), nalczy pokryc go 
clenka warstwa bezbarwnego lakleru 
chemoutwardzalnego (nle wolno uzywac 
do tego celu lakler6w nletrocelulozo- 
wych, ponlewaz reaguja one z farba 
odblaskowa). 

Model prezentuje sle efektownle. Jest 
bardzo dobrze wldoczny zardwno w po- 
wlet'rzu, Jak 1 przy poszuklwanlach na 
zlemi (podczas zmlerzchu model ,.swle- 
cl"). 

REGULACJA I OBLATVWANIE 
MODELU 

Model krazy w prawo zarbwno w lo- 
de sllnlkowym Jak 1 sllzgowym. Katy: 
pochylenla 1 odchylenla osl clagu sml- 
gla oraz zakllnowanla plata l statecz- 
nlka pozlomego wzglcdcm osl kadluba 
podalem na planie; Srodek clqzkoscl 
znajdujc sle w 70V, cleclwy przykadtu- 
bowej Uczac od krawedzl natarcia. 

Oblatywanle modelu nalety przepro- 
wadzlc w warunkach bezwletrznych 1 
przy znlkomej turbulentacjl powletrza. 
Prawldlowo wyregulowany model zata- 
cza prawe krqgl o srednlcy 30-^40 me- 
tr6w. 

W warunkach atermlcznych mlmo du- 
iej masy startowej (model do lotu 
waiy 285 gramow) przy wkrecenlu 400 
obrotow ,.AGA" wykonuje loty trwa- 
Jace 150 — 180 sekund, przy pracy smlgla 
38 — 40 sekund, przy pracy 1 skoku H - 
- 860 mm. Napqd modelu stanowl 40 g 
gumy ..Pirelli" 1X4 lub 1X«. 

lnz. PIOTR A. KACZOREK 
OML — MIELEC 







0,35 












!S 
V 


5? 




& 


£j 






c\f 


o 


CD" 


c\f 




OS 


§ 


<r> 


5? 
C 


Si 




*■> 

s> 


58 

esr 




s? 


S3 




OS 


>* 




98 
OS 


58 


es 


52 


§3 




SD 

CO 


C5 


"O 
csT 




O 


1,25 






o 




s 


X 




3 




I 

CD 



eg 



I 

at 



5 

CD 

! 

-V- 

I 





o 




s 




s 




to 


1 




«s 


3,60 




$ 


58 


R 


2t 
ST 


<o 

CO 


8 


CO 
Ol 


<o 
<o 
V 












of 




1 


1 




R 

Ol 




93 


cS 

CO- 






s 


0,30 


O) 


3 


0,06 


<o 






«j 


RS 




<o 

>-c 




3 

o- 


O 


Q 


5? 




3 





1 M 

Xv:->>x-:->x-x-:-:-:-:vX<:-:-: : :¥x% 

mmmmmmm 



:*>:*: : : : : : : : : : ::' 




Puchar „Morza" zdobyty Kielce 



C14K dalszy ze str. 3 



konywane na r6znych pre.dkosciach, 
rzucanie i podnoszenie kolwic, za- 
palanie swiatel nawigacyjnych, 
spuszczanie nurka lub lodzi ratun- 
kowych, puszczanie kleb6w dymu z 
komina. sikaja.ce na duza. odleg- 
lo£c dzialka wodne statkbw prze- 
ciwpozarowych i holownik6w, zdal- 
ne odpalanie miniaturowych rakiet 
z holowanej barki, a nawet wysa- 
dzanie na la.d, r6wniez zdabiie kie- 
rowanego, modelu czolgu z barki 
desantowej. Ta klasa stwarza nie- 
ograniczone wprost mozliwosci dla 
inwencji tw6rczej modelarzy. Nale- 
zy sie. spodziewac, ze w roku przy- 
szlym wielu z dotychczasowych za- 
wodnik6w klasy F-2, zache.conych 
tym, co widzieli, zacznie udoskona- 
lac swoje modele (jako ze z reguty 
sg to te same modele, tyle tylko, ze 
przystosowane do wykonywania 
r6znych czynnosci wymyilonych 



przez modelarza) i wlqczy sie. do 
rozgrywek w tej klasie. Nalezy 
stwierdzic, ze jest to z pewnoscia. 
klasa przyszloSci i cieszyd sie. be.- 
dzie duzym powodzeniem. Tym bar- 
dziej, ze sprawia ona najwie.cej sa- 
tysfakcji wykonawcy. czego naj- 
lepszym dowodem byly huczne 
oklaski, jakimi nagradzala publicz- 
nosd kazdy udany manewr modelu, 
uprzednio zapowiedziany wg pro- 
gramu przez se.dziego startowego. 
NAGRODA SPECJALNA 
Jak co roku redakcja miesiccz- 
nika „MORZE" opr6cz pucharu fun- 
dowanego dla najlepszej ekipy wo- 
jew6dzkiej, kt6ra uzyskala najwyz- 
sza iloSc punkt6w, dostarcza na 
mistrzostwa nagrode. specjalna., 
imienia przedwczesnie zmarlego 
autora licznych plan6w modelar- 
skich, niezwykle uzdolnionego gra- 
fika i marynisty STANISLAWA 



AndrzcJ lloluhowicz z Suwalk zdo- 
bywca pierwazego mlejtca w klaale 
F2A 1 nafrody specjalnej MOR/A. 
Fragment zaworidw 




Fragment xawoddw 



MOOtLARZ 

SO 




Zdobywca drugiego miejsca \v klasie 
F-2-B Zbigniew Sokolowskl ze Szcxecina 
prxy swym modelu statku poiarowcgo 
STRAZAK-3. 

Fot. JAN TREMRECKI 



W02NIAKA. Jest to duza lorneta. 
Nagroda przeznaczona dla wyko- 
nawcy, kt6rego model, statku lub 
okrctu plywajacego pod polska. 
bandera, uzyska najwie.ksz^ ilos6 
punkt6w za jakoS6 wykonania. Tym 
razem nagrode. te. otrzymal Andrzej 
Holubowicz za bardzo dobrze wy- 
konany model statku ratowniczego 
„HALNY" zbudowanego przez pol- 
ski przemysl okrgtowy, kt6rego 
portem macierzystym jest Gdynia. 
Te. nagrode. specjalna najcze.£ciej 
zdobywali modelarze z Wybrzeza. 
Tym razem przypadla ona miesz- 
kancowi Suwalk, co godne jest 
szczeg61nego podkreslenia. 

PRZEBIEG ZAWODOW 
Mimo niesprzyjajacych warun- 
k6w atmosferycznych, szczeg61nie 
silnego wiatru i duzej fali, we 
wszystkich klasach przeprowadzono 
przewidziana ilos6 start6w. Najgo- 
rzej bylo z dobijaniem modeli 
klasy F2 do pomostu i trwaniem w 
bezruchu przez regulaminowe trzy 
sekundy, co nie bylo latwym za- 
daniem, ale i to czqsc modeli wy- 
konala bezble.dnie. Duze trudnosci, 
z powodu wiatru i duzej fali, mialy 
tez modele klasy EH i EK — kt6re 
powinny przebyc wyznaczonym 
kursem przewidziane regulaminem 
50 m i trafid w srodkowq bramke.. 
R6znie z tym bylo. Wszyscy mieli 
jednakowe warunki startu i nikt 
na nic, opr6cz pogody nie m6gl na- 
rzeka6. 

Se.dzia. g!6wnym zawod6w byl 
mgr inz. Jerzy Litwin z Gdanska, 
kloremu dzielnie sekundowali, cze.- 
sto w strugach deszczu, Stanislaw 
Pabian z woj. szczecifiskiego, J6zef 
Cmiel z woj. kieleckiego, Roman 
Rapita z Elblaga i inni. Slowa 
uznania naleza sie. tez kierowniko- 
wi zawod6w Marianowi Lozie z 
Lublina, kt6ry dwoil sie. i troil, by 
wszyslko wypadlo dobrze, co na 
og61 sie. udawalo, wbrew istniejacej 
pogodzie. 

Trzech najlepszych zawodnik6w 
w kazdej klasie przedstawiamy w 
zalaczonej tabeli. 

JAN MARCZAK 



WYNIKI XXVI MISTRZOSTW POLSKI 
ROZEGRANYCH 29.07—1.08.1979 R. W LUBLINIE 
MODELI REDUKCYJNYCH PLYWAJACYCH 
Klasa EX — mlodzicy i ; 

1. Piotr Szczot Legnica 96,6 pkt. i 

2. Janusz Wozniakowski Bielsko B. 93,3 pkt. . 

3. Beala Dusik Lublin 93,3 pkt. 
Klasa EH juniorzy 

1. Adam Mitura Kielce 135,6 pkt. 

2. Janusz Leczycki Olsztyn 134,2 pkt. 

3. Dariusz Dabski Szczecin 105,4 pkt. 

Klasa EH — seniorzy 

1. Waldemar Snopko Wroclaw 135,0 pkt. 

2. Janusz Muster Suwalki 129,6 pkt. 

3. Pawel Koscielak Poznan 123,9 pkt. 
Klasa EK juniorzy 

1. Lucjan Herda Kielce 124,6 pkt. 

2. Ewa Kozba Gorz6w 110,6 pkt. 

3. Marek Lotysz Koszalin 92,2 pkt. 
Klasa EK seniorzy 

1. Jerzy Adamski Kielce 137.9 I 

2. Stanislaw Dusik Lublin 97,6 pkt. 

3. Jacek Kolacz Cze.stochowa 80,3 pkt. 
Klasa F2-A 

1. Andrzej Holubowicz Suwalki 190,0 pkt. 

2. Jerzy Macioszek Katowice 185,3 pkt. 

3. Wladyslaw HerbuS Kielce 181,6 pkt. 
Klasa F2-B ' 

1. Andrzej Lqczyhski Szczecin 192,0 pkt. 

2. Zbigniew Sokolowski Szczecin 185,0 pkt. 

3. Henryk Gryz Kielce 178,0 pkt. 

Klasa F3-C 

1. Wojciech Kozba Gorz6w 198,3 pkt. 

2. Stanislaw Issanski Jelenia G. 173,3 pkt. 

3. Jan Rzepczyk Opole 136,3 pkt. 
Klasa F7 I 

1. Jan Rzepczyk Opole 93,0 pkt. 

2. Andrzej Laczynski Szczecin 86,8 pkt. 

3. Waldemar Wargulak Lublin 76,6 pkt. 

PUNKTACJA PUCHAROWA I ZESPOLOWA 

L.p. Wojewddztwo 



1. Szczecin 

2. Kielce 



3. Jelenia G6ra 

4. Koszalin 

5. Opole 

6. Gorz6w Wlkp. 

7. Elblqg 

8. Krak6w 

9. Bielsko-Biala 

10. Katowice 

11. Skierniewice 

12. Suwalki 

13. Lublin 

14. Cze.stochowa 

15. Tarn6w 

16. Olsztyn 

17. Poznan 

18. Wroclaw 

19. Leszno 

20. Biala Podlaska 



Miejsce Miejsce 
Punkty pucharo- zespolowo 

og61em we 



750 


285 


II 


656 


300 


I 


255 


195 


IX \ 


675 


215 


VI 


280 


235 


V 


320 


185 


X 


175 


175 


XI 


85 


85 


XVIII 


305 


210 


VII 


135 


135 


XIII 


100 


100 


XVII 


250 


250 


III 


515 


235 


IV 


115 


115 


XV 


45 


45 


XX 


85 


85 


XIX 


145 


145 


XII 


205 


205 


VIII 


100 


100 


XVI 


125 


125 


XIV 



I ' 

III puchar 
redakcji 
„MORZE" 

VIII 

II ' 
VII 

V 

XI 

XVII 

VI 

XIII 

XVI 

IX 

IV 

XV 

XVIII 

XVII \ 

XII 

X 

XVI 
XIV 



SPROSTOWANIE 

W n-rze 6/79 „Modelarza" na ostatniej stronie wkradl sie. blad w cie- 
kawostce pn. .,Z 24 000 zapalek". Wykonawcq modelu jest Cezary 
Ciesielski z Nowej Soli, za co przepraszamy wyzej wymienionego 
i Czytelnik6w. 

MODEL ARZ 



21 



XV 

MIEDZYNARODOWE 

ZAWODY 

MODELI 

ZAOLOWYCH W 
JEVANY CSRS 
1-3.VI. 
1979r. 




Na te tradycyjne. otwarte regaty. znaj- 
dujace sl« w kalendarzu lmprez NA- 
VIGA 1979 r. organlzowane przez Klub 
Modell Zaglowych przy ZO SVAZARM 
w Kolinle przyjezdza naJczeScieJ ca'a 
czo!6wka modelarzy zaglowych z krajdw 
socjaltstycznych oraz Austrll 1 RFN. W 
roku blezacym wzleja w nich udzlal na- 
sza szescioosobowa reprezentacja LOK w 
Bkladzle: 

Junior — Krzysztof Kreft, senlorzy — 
Marek GorllkowskI, Slawomir Kusznle- 
rowskl, Romuald Albrecht w klasach 
.,D" oraz Adam Andrzejuk 1 Grzeslaw 
Suwalskl z modelami klas „F-5". 

W zawodach oprocz reprezentacjl go- 
spodarzy 1 naszej wzlell udzlal najlepsl 
zawodnley Bulgarll, Wegier, nrd, 
Austrll. 

Zawody odbyly ale. na nlewlelklm ak- 
wcnle. czssclowo OBlonl*tym. o bardzo 
trudnych warunkach wletrznych. Wa- 
runkl wymagaly duzego doswladczenla 
1 oplywanla oraz dobrego przygotowa- 
nla modell. Zawodnlkom doplsala upal- 
na pogoda, ale z wlatrem, tak potrzeb- 
nym modelarzom Jachtowynv, byto bardzo 
tie. Pozlom zawodnlk6w byl tak wyr6w- 
nany, te sprawa mlejsc byla do korica 
».awod6w w kazdej klasle sprawa otwarla. 



A oto wynlkl poszczegolnych klas oraz 
zajqte mlejsca przez naszych tawodnlk6w: 
D-X — Juniorzy: 

1. Krzysztof Kreft 80 pkt. Polska 

2. Ilia Papazov 70 pkt. Bulgaria 

3. Lubes Vrabllk 80 pkt. C8RS 
D-X — Senlorzy 

1. Andras VOnoczky 100 pkt. We.gry 

2. Doncev Kovatschev 83,3 pkt. Bulgaria 

3. Ladlslav Stanek 86,8 pkt. CSRS 

4. Slaw. Kusznierowskl 06,6 pkt. Polska 

5. Marek GorllkowskI 66,8 pkt. Pollka 
10. Romuald Albrecht 33,3 pkt. Poliika 
D-M — Juniorzy 

1. IUa Papazow 82,85 pkt. Bulgaria 

2. Andras Dusa 85,7 pkt. We.gry 

3. Mlroslaw Rlha 78,57 pkt. CSRS 

8. Krzystzof Kreft M,3 pkt. Polska 
D-M — Senlorzy 

1. Sandor Danku 84,4 pkt. We.gry 

2. Doncev Kovatschev 77,7 pkt. Bulgaria 

3. Ladlslav Stanek 85,5 pkt. CSRS 

5—6. Marek GorllkowskI 44,4 pkt. Polska 
8—8. Slaw. Kusznierowskl 33,3 pkt. Polska 
8—9. Romuald Albrecht 33,3 pkt. Polska 
D-10 — Junlorzy 

1. IUa Papazov 100 pkt. Butagrla 
3. Andras VOnoczky 66,66 pkt. We.gry 
3. Peno Penev 66,6 pkt. Bulgaria 
D-10 — Senlorzy 




1. Ladlslav Stanek 83,33 pkt. CSRS 

2. Sandor Danku 88,68 pkt. Wejtry 

3. Andras VOnoczky 68,86 pkt. We.gry 
5—9. Slaw. Kusznierowskl 

33,33 pkt. Polska 
5—9. Romuald Albrecht 33,33 pkt. Polska 
F-5-X (21 zawodnikbw) 

1. Ralner Rentier 3 pkt. NRD 

2. Siegfried Wagner 8,7 pkt. NRD 

3. Istvan Toth 14,4 pkt. Wegry 

6. Grzeslaw Suwalsid 23,4 pkt. Polska 
F-5-M (25 xawodnlkdw) 

1. Istvan Toth 5,7 pkt. Wegry 

2. Peter Rauchfus 12 pkt. NRD 

3. Grzeslaw Suwalskl 14,7 pkt. Polska 

7. Adam Andrzejuk 32,7 pkt. PoUka 
F-5-10 (18 sawodnlkdw) 

1. Grzeslaw Suwalskl pkt. Polska 

2. Peter Rauchfus 3 pkt. NRD 

3. istvan Toth 12 pkt. Wcgry 

14. Adam Andrzejuk 31,8 pkt. PolBka 

Od dluzszego czasu w modelach wol- 
nych klasy ,.D" przoduja. modelarze 
W«gler 1 Bulgarll. ZaJccle plerwszego 
mlejsca przez naszego Junlora K. Kref- 
ta bylo duzym otdagnieclem 1 mllym 
zaskoczenlem. Nasze modele w tych kla- 
sach sa. „zbyt nerwowe". Naleiy zmle- 
nlc koncepcje. lch budowy — nawet 
moZe kosztem azybkoscl, 1 nle wzoro- 
wat lch na modelach klas ,J"-S", ktAre 
muszq rnlec duza. zwrotnosc. Szybkosc 
natomlast nnlezy poprawlc pracujac nad 
Zaglaml i dobrym samosterera. kt6ry 
u nas — nlestety nle ma zwolennlk6w. 

Z powodzenlcm stosowany byl sa roo- 
ster na bazle mechanlzmu od aparatu- 
ry proporcjonalnej sterowany poprzez 
potencjometr pl6rklem wletrznym. 

Mysle., 2e naJbUZsze mlstrzostwa Swla- 
ta ostatecznle rozstrzygna czy mozna 
takl samoster stosowat. Bylby to lstot- 
ny postejj w tych katcgorlach modell. 
W kategorll modell klerowanych radlem 
F-5 zaobserwowalem znaczny postep 
zawodnlk6w Wegler. Zawodnlcy NRD 
natomlast utrzymuja clagle wysokl po- 
zlom, a taktykl plywanla zespolowo 
mozna ale od nlch uctyc, ale w tej 
sytuacjl mozna z nlml nawlazac r6w- 
norze.dna walke. 1 zwyclqzaf. 



MODILAWZ 

at* 



Wymaga to rtuzego doswiadczenla i 
oplywanla zdnbytugo w lakleh y.awo- 
rtach Takie sliiboscl widac bylo u A. 
Andrzejuka. ktnry w i-Uminac.li F-5-M 
byl drugi. nHtomjast w linale rioplero 
slddmy. Inna xprawa, ic o kolejnoscl 
nilejsc w tei klaslc decydowata llos6 
zlapanych na pletwe wodorostbw. kt6re 
zostaly podcrwane z dna przez kapia.- 
cych sle. W lych ..Klanokosach" naleze- 
lismy nieMety do i>rzotfuja,cych. 

Ze swolch wlasnych startbw lestem 
/adowolony, 1. III. VI zdobyte mlejsca 
udowodnlly, 7e Ucze. si? w ezolbwee. 
Szczegdlnle duzo satysfakeji dalo ml 
zwyclqsiwo w klaslc F-S-10. ale nie to 
bylo najwaznlcjsze. Start w zawodach 
mlqdzynarodowycli uwazam za koniecz- 
ny I nlczbedny dla podnoszenfa umle- 
jqinosct I sprawdzenia konstrukcjl mo- 
dell. Kontnkty takle powinny procen- 
towac. bo cclcm najwa/nlejszym sa. 
przectcz mlKtrzoslwa swiata, kt6re w 
przyszlym roku oclbecla sle na Wq- 
grzech. Jest sporo czasu by usuna.c 
ntedocla.gnlecia konslrukcyjne 1 taktycz- 
ne. 1 

Zawody przchlegaty w przyjemncj 
atmosfcrze, organizatorzy zrobill wszy- 
stko, by imprcza prxeblegala sprawnle. 
Najwlqccj trurinoscl 1 tym razem spra- 
wllo rozegranlc zawodbw w klasach 
„D" — latwlej lam o Jaka,* pomylke. I 
nledocia.gnlqcle. 

W klasach F-S wszyslko przeblegalo 
sprawnle t zgodnte z planem. sqdzio- 
wle rdwnlez standi na wysokosci za- 
danla. Mllym akcentein bylo zakoncze- 




nle zawodbw, a plqkne krysztalowe pu- 
cbary za trzy pierwsze mlejsca w kaz- 
de) klasle robily wrazenle. Przywtezlls- 
my Je trzy, ale w przyszloaci powinno 
by6 leple] o He wycl»gnlemy odpowled- 
nle wnloskl. Druiynowo zaJellSmy pU- 
te mlejsce. dlatego ze nle obsadzlllsmy 
wszystkich klas llczonych do punktacji 



zespolowej. Naszym sukcesem organlza- 
cyjnym bylo to. ze wyjazd zreallzowa- 
llsmy Nysa, — Istnlaly nlewygody po- 
dr6zy, ale na samych zawodach samo- 
chbd byl nlezbcdny ze wzglqdu na 
znaczna odleRlosc zakwaterowanla od 
mlejsca startow. 

GRZESLAW SlIWALSKI 



AKTUALNOSGI MODELARSTWA LOK 



W dniach 21—24 czerwea 1979 r. od- 
byly sie w Przemyslu kolcjne slre- 
jowe zawody model! swobodnte la- 
tajqeych 1 raMet LOK grupy PO- 
LVDNIE. Impreza, jaklcl.-. wlele. Ale 
nle mozna pomtnqc milczenlem kll- 
ku jaktow, ktdre powinny sluzyc 
jako pozytywny przyklud to przy- 
szlotci: 

— udziat w Imprezle wzteU przed- 
stawtciele at 11 wojeioddztw (zu- 
brakto tyiko zjwodnikbw z wo- 
jewddztwa czestochowsklepo), 

— pojnuillo sie nlespodzlewanie ditto 
zawodnikdw: at IIS, co )ak na 
zaiuody stre/owe jeit Hczbq im- 
ponujqeq. 

— dobrze przi/ootouiano lmprez^ or- 
oanizacy^nte, za co nalezq «lc »lo- 
wa uznanla Jerzemu Dolhunotot 1 
Luduilkotul Lelkowi, 

— praca s%dzt6w pod kierotunicttuem 
Jana Gusla, Romana Zotnterza 1 
Ryszarda Study, zaslutyla na po- 
chwalq, 

— nieapodzletuanle llcznle ob«adzono 
uitele ktai, np.: w -klaile Fl-Al 
acartotuato 4S zawodnlkdto, to kla- 
zle Fl-A — 16. to ktasie S3-B ju- 
niordw — IS, a seniordw — 15, na- 
tomiant to klasle S3-D junlordw — 
IS, a aenlordto — IS. 

Przy tej mnogoicl Mas i grup 
totekotoych trudno uiymiantc wszy- 
itkich zdobywcdw czolowych miejsc. 
choc fftoymi wynlkaml 1 postatoa 
sportoioq to petni na to zaatuouiq. 
Podajemy zdobywcdw tylko plerw- 
szych trzech mtejac ze«polotoych, 
tych, ktdrzy otrzymall dyplomy I 
puchary ufundowane prtez Kura- 
torium Oatolaty t Wychotoanla. Za- 
rzqd Wojetoodzki LOK 1 Mlodztezo- 
toy Dom Kultury w Przemyilu. So, 
to: Katoiolce. ktdre zsbraty 1«8S pkt.. 
Przemyil l«0 pkt. t Nowy Sqcz 
1290 pkt. Potoyzaze uiynikl dobrze 
Itoiadczq o toyrdtonanym pozlomle 



uczestnlczqcych ektp. Oby taktch 
imprez 1 taklch uiynlkdui bylo Jak 
najtotecej. 

• • • 

W kalendarzu Imprez modelar- 
sklcli LOK na 1979 r. znajdujq »l« 
centralne zatoody modell latajqeych 
na iitol«zl dla najlep.uych przedstu- 
tolclclt tej dyscypltny modelarsttoa 
upratolaneao to Lldze Obrony Kraju. 

Jednq z imprez przypototoatoczych 
do tych zatood6to byly strefowe za- 
wody grupy POLVDN1E, ktdre od- 
byly sle 18—17 czertoca br. w Ska- 
toinle kolo Krakotoa. Istnieje tarn 
toybtidowany to czynte spolecznym 
specjitlny tor do rozprytoanla tego 
rodzaju zawod6w modelarsklch. 

Do zawoddw zwery/tkowano 59 
uczestntkoto reprezentujqeych 7 too- 
jewodztw. to tym licznq, bo 10-oso- 
botoq yrupe. z too^etoodzttoa kra- 
kotoskiepo t 13-osoboioq z tooje- 
wodzttoa katourtckleyo. 

Zatoody odbyly sit; zgodnte z re- 
pulamincm z podzlalem na Junlo- 
rdto I senlordto. Nalety podkreilic, 
ze toe wszystkich klasach najlicznie;- 
sze byly prupy ;unior6ui, zardwno 
to klasle modell akrobacyjnych, jak 
i do toalkt potoletrznej. Na podkre- 
ilenie tez zastupuje /akt licznej ob- 
sady bardzo tfudnej klaty F4-B, I). 
modell redtikcyinych Ul=.-iqcych sa- 
molotdto, to ktorej startowalo $ za- 
toodntkdw I pdzle ztoycie.zcq zostat 
Zypmunt Stapak z tooj. krakotoskle- 
po. 

W pozostalych klasach zdobytoca- 
ml piertoszych miejsc byli: 

— to klaste Ft-B junlordw — Bogu- 
slato Pelczar : tooj. rzeszotosklepo 

— to klasle F:-B sanlordw — Le- 
szek Kuchnik z tooj. katotolckle- 
po, 

— to klasle F2-D jur.lordto — Wie- 
slato niatoenda z tooj. katotolc- 
klepo, 



— to htaatu F2-D scnioroto — Jerzy 
Mazur, rdtoniet z wo), katotoic- 
klepo. 

Sqdztq Olotonym zatood'>io byl kol. 
Andrzej Sobotta z Aeroklttbu Kra- 
kotoskiepo, ktdremn dzielnie sckun- 
dotoall koledzy Broniilato Wlcrtczyk. 
Rajmund Piecha, Wiktor Babtila z 
tooj. katotolcklepo oraz J6ze] Maly- 
sa z tooj. krakotoskiepo. 

• • • 

W ramach przypolotoan do central- 
nych zatooddto model! stoobodnle la- 
tujqcych I raklet LOK odbytoajq sic. 
to czterech strefaclt zawody przygo- 
towuiocze, toylaniajqca najlepszych 
zatoodnikdto z toojetoddztto, ktdrzy 
bedq reprezentotoac stodj replon na 
zawodach centralnycli. Wojewddztwa 
strefy POLNOC mialy takq impre- 
za to dniach 2—3.05.1979 r. w Pru- 
szczu koto GdaAska, na kWrq sia- 
toili sie. przedstatotctete at z 10 too- 
jetoddztio. Zabraklo tylko przedsla- 
toicleli Clechanotoa. 

IVajlicznlej reprezentotoanc byly 
eklpy z Cr'datiska (startowalo 24 za- 
toodnikdto) i z Bydposzczy (z IS za- 
toodnlkami, cz^ic z nich niesiety 
zdysktoalt/ikotoano z powodu nlepo- 
sladania toymapanepo toyposa£cnia>. 

W klasle modell latajqcych. szy- 
botocoto najllczn/ei byla obsadzona 
klasa Fl-A, to ktorej startowalo 17. 
zawodnlkdw — zwyeiqzcq zostal Miro- 
slaw £«pa z Koszallna. W prnple mo- 
deli raklet najwtqcej zawodnlkdw 
startowalo w klasle S3-J3 junlordw — 
zakwall/ikowano 23 zawodnlkdto, 
zwycle^cq* zostal &'tanl.x(aw Cleplc- 
lewsk! z Cdanska. 

W ostatecznej punklacjl zespolo- 
wej zwyclqzyt ZW LOK UdaAsk przed 
Koszalinem i £lblqplem. 

.S'«.dziowal llczny zespdl zloiony r 
przedstawlclell Cdanska, Plocka, To- 
runla i Koszalina. 



MOQIIAWZ 

as 




zliwialo podnoszcnie go do gory 
na plytszych wodach. Na rysunku 
pierwszym przedstawiono ster wio- 
slowy, ktory znalazl zastosowanie 
na lodziach i okre.tach skandy- 
nawskich oraz na lodziach i okrg- 
tach slowianskich. 

Podczas zeglowania, gdy wiatr 
nacieral na prawa. burtQ, a statck 
przechylal sic. na lewa. strong, ster 
wioslowy zawieszony wlasnic r.a 
prawej burcie, wynurzal si? z wo- 
dy i przestawal pelnic swa. rolQ. 
Aby umozliwic sterowanie w cza- 
sie przechylow na obie burty. na 
IWorzu Sr6dziemnym wieszano ste- 
ry boczne na lewej i prawej bur- 
cie. Na morzach p61nocnych zwy- 
czaj taki nie przyja.1 sie.. W ta- 
kich warunkach wprowadzenie ste- 
ru zawiasowego, zaczepionego na 
tylnicy w osi symetrii kadJuba w 
ten sposob, ze ani przy przechyle 
na prawy bok, ani przy przechyle 
na lewy bok nie wychodzil on z 



Ster Jest nleodzownym 1 najwazniej- 
szym wyposazenlem nawigacyjnym o- 
kretu. W dzlelach szkutnlctwa technl. 
ka sterowanla i udoskonalanU urza- 
dzeri sterowych zawszc byla central- 
nym problemem. Kazdy wynalazek 
ulepszajacy urzadzenle sterowe by! waz- 
nym osla.gnie.clem rozwoju Icglugi. 

Ster Jest urza.dzenlem sluzqcym do 
kierowanla okrelem lub statklem. Dzla- 
lanle stem polega na stworzenlu dodat* 
kowego oporu w stosunku do wddy o- 
plywaja.eej kadlub, niesymetrycznie po 
JcdneJ stronle kadluba, eo powoduje 
skrqcanie okrqlu. Zjawlsko to wywoluje 
sie, przez wychylenle stcru - olaszczyz- 
ny symctrU w odpowlednla strone.. 

Urza.ci7.cnie owo pojawlto ale Juz w 
czasach przedhistorycznych. Na odnale- 
zlonych przez archeolog6w rytach po- 
chodzqcych z najstarszych okresdw hl- 
storll wldnleja juz kadluby statk6w za. 
opatrzone w wioslo sterowe. Ster, kt6- 
ry w tym czaslc byl trochq wlqkszym 
1 ozdobnlejszym wioslem. mocowano 11- 
na do prawej burty statku. Dlatego tez 
prawa burta stntkow nazywana jest do 
dnla dzlslejszego stcrburta. WlQkszosc 
ludzl cechujc praworqczno86, wygodnlcj 
wle,c bylo sternlkowl trzymac -wioslo 
opartc na rufle lodzl o prawa burte. 
Gdy wioslo awansowalo do rangl steru 
wioslowego, dostal* poprzeczkc. — ste- 
rownice, (rys. 1, zdj. 1). 

Na wlekszych jednostkach juz nie wy- 
starczal jcden ster wloslowy, tunlcszczo- 
no wlec po dwa lub trzy l wleeej na 
jcdnej burcie, poinlej paraml po obu 
bur inch, wlaiac nad pokladem trzony 
wlosel sterowych. 

Ster wiosiowy statku z Goksrad 
odkrytego w 1880 r. posiadal 3,30 
m wysokosci, 42 cm szerokosci, za- 
mocowany byl na rufie prawej 
burty. 2ebro sterowe bylo masyw- 
niejsze niz inne, a ponadto dodal- 
kowo wzmocnione dla przeciwsta- 
wienia sie. naciskowi stcru. Ster 
mocowano na silnym bloku. Przez 
ster blik, poszycie i iebro biegl 
poziomo otw6r, w kt6ry wpro- 
wadzano ling zakonczona. na zew- 
nalrz statku galkq, a wcwnqtrz 
przywia.zana. do iebra. Pr6cz tego 
(wyzej), szyjQ steru wiqzala z bur- 
ta. szeroka opaska. Drqiek stero- 
wy poziomy wpuszczano jednym 
kohcem w glowicQ steru. Dolna 
krawQdz steru wchodzila w wodc, 
okolo 50 cm glgbiej niz stQpka. 

Czasami mocowano ster do burty 
wiklinowym przcwiqzcm, co umo- 



7R0WN0WA70NE 




holownika 




typu Mariner 



1 










1 



okretu wojenneqo 




wspotczesnggo 
niszczyciela 



JL 




t 



<■)■ 



trawlerg 



MODELARZ 



a* 



wody. a zatem nic przextawal pri- 
me swych funkeji. bylo rozwiaza- 
niem zgola genialnym. Historycy 
zeglugi zgodnie orzekli, ze wpro- 
wadzenie stem zawiasowefio bylo 
jednym z najdonioslejszych wyda- 
rzeii w powszechnych dziejach 
okrqtu. 

Pierwszym statkiem, ktory po- 
siadal ster zawiasowy, byla .,Ko- 
ga". Wizerunek jej jest przedsta- 
wiony na picczQci miejskiej Elbla- 
ga z 1242 r. 

Jak wladomo ster burtowy nle powo- 
duje zmlan w oplywle strug wody do- 
okola Kadtuba statku (dzlala wlec wy- 
bitnie z zewnatrz), a pracujac w przy- 
sclennyeh. wzburzonych strugach Jest 
o wlele mnlej skuteczny nlz stcr ru- 
(owy, ktorego wychylenle daje zmlane. 
w oplywle strug wody dokola catego 
statku. Stcr tego typu dzlala jako ca- 
loSc z kadlubem bardzo energlcznlc. Jest 
wlec o wlele korzystnlejszy z punktu 
wldzenla hydrodynamlkl (rys. J). Silne 
umocowanle stem na poteznych hakach 
pozwalalo poza tym znacznle zwiekszyc 
Jcgo clQ/nr t powlcrzchnu;. co bylo 
wazne ze wzgledu na zwlekszaja.ee sic 
wymlary statkdw. oraz zastosowat o 
wlele dtuzszq sternlce ulatwlajaca — 



zgodnie z zasada dzwignl dwuramienncj 
— obstuge ogromnego steru przez jed- 
nego cztowieka. Zmlana ta, bedaca ko- 
nlecznoscla. wobec ogranlczenla napedu 
wloslowego, ktdrego moc mogla w pew- 
nym stopniu wyr6wnac nledoskonaloic 
urzadzenla sterowego, swladczy zarazem 
o Jednoczesnym wzroscle znaczenla na- 
pedu zaglowego. 

Ster zawiasowy skladal sie. z 
mocnych desek, byl masywny, u 
dolu szerszy niz u gory. Deski, z 
kt6rych wykonano ster, objete byly 
przez dwa lub cztery zelazne oku- 
cia, zakonczone paluchami, kt6re 
wchodzily w zelazne uszka przybite 
do tylnicy (zawiasy) — klamry tych 
zawias6w zachodzily na klepki pa- 
szycia. Ster odchylano za pomoca. 
poziomo przesuwanego dra_zka tzw. 
rumpla (rys. 3). Na pieczeci elbla.- 
skiej przy koncu rumpla widoczny 
jest uchwyt dla sternika. Poczqt- 
kowo sternik pracowal na odkry- 
tym pokladzie rufowym. Gdy kasz- 
tel rufowy. obudowany deskami 
zaczaj siQ przeksztaicac w nadbu- 
dowe. rumpel zniknal w jej wnp- 
trzu. 




Ster zawiasowy spowodowal w 
zegludze nie mniejsze zmiany, niz 
powiedzmy, proch w taktyce wo- 
jennej: uproscil sterowanie, unie- 
zaleznil je od przechyl6w i znacz- 
nie zwie^kszyl sile. skrecaja.ca, dzia- 
lajaca. na statek. Umozliwilo to 
budowe. duzych jednostek i odby- 
wanie dluzszych rejs6w. 

Staly rozw6j konstrukeji okreto- 
\^ych umozliwil budowanie coraz 
to wi^kszych jednostek plywajq- 
cych, sterowanie nimi stalo sie. wiqc 
zadaniem skomplikowanym. Zmie- 
nila si? tez sylwetka okrQtu -- 
obecnie mial on kilka poklad6w. 
Poklad rufowy wznosil sic, wysoko 
ponad stanowiskiem sternika (wiek 
XV— XVII), ograniczajac jego pole 
widzenia. Dqzono zatem do nowych 
rozwiazan technicznych ukladu ste- 
rowego. I 

Przy poszukiwaniu nowych spo- 
sob6w, zastosowano urzadzenie ste- 
rowe, (rys. 4) skladaja.ee sic, ze ste- 
ru (a), oraz rumpla (b) wprowa- 
dzonego pod listwa. nadpawQzowa. 
do wnctrza nadbudowki i porusza- 
nego przegubowo osadzonym dr$- 
giem-przekladnia. sterowa. (rys. 5). 
Przekladnia sterowa nie mogla 
mied nieograniczonej dlugosci, toloz 
sternik czy sternicy obslugiwali ja. 
najczQi>ciej spod g6rnego pokladu 
rufowego na oSlep, wykonuj^c je- 
dynie komendy (zdj. 2). Wychylenia 
pi6ra steru przy uzyciu przekladni 
byly nieduze, czyli sila skre.cajqca 
okrQt byla mala. Wszystkie mane- 
wry, zwroty itp. wykonywano przy 
pomocy zagli. W czasie sztorinu 
dzwignia wymagala pracy kilku 
os6b, co w ciasnych pomieszcze- 
niach miqdzypokladu nie bylo zaje.- 
jQciem latwym. Te wszystkie niedo- 
godnosci zmusily konstruktordw do 
szukania dalszych rozwiazan. 

cdn. 

CEZARY CIESIELSK1 




MODKLAWZ 

as 





MISTRZOSTWA POLSKI 
MODELI SAMOCHOD6W R/C 
Kalisz-1979r. 



Model opancerzonego transportera 
HTR-152 wykonany prxex Herberta Ros- 
Ka. drugiego wiccmlatrza Polakl w kla- 
sie RCRA w czaale przekracxanla naj- 
trudniejazego punktu na tone. 

wykorzystaniu sumy wiedzy, jakq 
reprezentowal zesp61 s^dziowski w 
osobach: Jerzego JaSko, Jana Sto- 
larka, Leszka Buchty, Andrzeja 
Nowaka oraz nizej podpisanego. 

W pracach komisji dzielnie se- 
kundowal praktykant sztuki mode- 
larskiej — Andrzej Duksztulski, 
nowy pracownik Wydzialu Mode- 
larstwa ZG LOK. 

W mistrzostwach uczestniczyla 
cze.Sc zawodnik6w, kt6rzy zakwali- 
fikowali sie. na eliminacjach strefo- 
wych. 

Potwierdzeniem wzrastajacego 
ciagle poziomu zawodnik6w jest 
fakt, ze niezbe,dne minima zaliczy- 
lo wielu zawodnik6w, w ilosci jed- 
nak przerastajacej mozliwo£c wzie.- 
cia przez nich wszystkich udzialu 
w Mistrzostwach Polski. Stad i 
niezbe.dne skreSlenia z lisly kwali- 
fikujacych sie. do udzialu w MP. 

Sadze., ze ta sytuacja wplynie na 
podwyzszenie poprzeczki w roku 
przyszlym na zawodach strefowych. 

Do walki o tytuly mistrzowskie 
w klasach RC EA, RC EB, RC VI 
i RC V2 staneji zawodnicy repre- 
zentujacy wojewbdztwa: tarnow- 
skie, szczecinskie, zamojskie, nowo- 
sadeckie, gdanskie, bydgoskie, ka- 
towickie, rzeszowskie, I6dzkie, opol- 
skie, stoleczne warszawskie, biato- 
stockie, legnickie, toruAskie, poz- 
nanskie i krakowskie. 

Po mniej lub bardziej udanych 
biegach wyloniono medalisl6w i 
ustalono lokaty pozostalych, kt6rym 
tym razem szcze.scie mniej dopisalo. 



W dniach 22 — 24 czerwca br. 
rozgrywano trzydniowe zmagania 
o tytuly najlepszych w yroku 1979 
w klasach modeli samochod6w 
zdalnie kierowanych. 

Tym razem gospodarzfim zawo- 
d6w o najwyzszej randze krajowej 
byly Nowe Skalmierzyce, polozone 
w poblizu wojew6dzkiego miasta 
Kalisza. Organizatorem i bezpo- 
srednim realizatorem zawodow byl 
ZW LOK w Kaliszu. 

Pomijam sprawy organizacyjne, 
poniewaz sprawie tej mam zamiar 
po4wie.cic wie.cej czasu na lamach 
tygodnika „CZATA". 

Naturalnie g!6wnymi bohaterami 
zawod6w zostali nowo kreowani 
mistrzowie Polski. Tym razem jed- 
nak, na tych wlasmie zawodach 
sukcesy na skale. mistrzowska, 
osia.gne.la r6wniez komisja se.dziow- 
ska, kt6rej bardzo cze.sto improwi- 
zowanymi srodkami udalo sie. te. 
impreze. przeprowadzid do konca. 

W tym miejscu chyle, glowe. przed 
majestatem se.dziego gl6wnego, kt6- 
rego niezmiernie cie,zkie obowiazki 
przyjtf na siebie Jerzy Olejnik z 
Katowic. Prawidlowe dzialanie ko- 
misji mozliwe bylo jedynie przy 

MODELAWZ 

as 




Obserwujac starty konkurent6w trzrba przemyilef wlasna koncepcje Jazdy oparta 
na wnlkliwej ocenie tego co sl« aktualnle dzieje na tone. Na lawce zawodnicy tar- 
nowsklej ..atajni wyiclgowej". 

Fot. B. Gabryalak 



Pierwsze miejsca w poszczegdlnych klasach zaje.H: 
Klasa RC EA — seniorzy — startujacych 4 zawodnikdw 

1. Joachim Przybyla LOK Opole Techn. Hutn. 380,20 pkt. 

2. Engelbert Martinus LOK Opole ZDK Chemik Kedzierzyn 361,09 pkt. 

3. Herbert Rosek LOK Katowice Med. Rafamet 314,32 pkt. 

4. Andrzej Suwalski LOK Gdansk Mod. Delfin 264,10 pkt. 

Klasa RC EA — junlorzy — startujacych 2 zawodnikow 

1. Bogdan Alberski LOK Tarn6w PM Tarn6w 390,96 pkt. 

2. Miroslaw Latka LOK Tarn6w PM Tarn6w 286,66 pkt. 

Klasa RC EB — seniorzy — startujacych 24 zawodnikow 

1. Leszek Zielinski LOK Szczecin PM Szczecin 163,36 pkt. 

2. Malgorzata Jasko LOK Tarn6w PM Tarn6w 163,27 pkt. 

3. Zbigniew Lazar LOK Opole ZDK Chemik 161,56 pkt. 
Klasa RC EB — Junlorzy — startujacych 18 zawodnikow 

1. Ryszard Kozakiewicz LOK Szczecin PM Szczecin 162,56 pkt. 

2. Miroslaw Latka LOK Tarn6w PM Tarn6w 162,52 pkt. 

3. Wojciech Garstka LOK Tarn6w PM Tarn6w 162,44 pkt. 

4. Andrze"] Dabek LOK Katowice PM Katowice 161,19 pkt. 

5. Tadeusz Wojtarowicz LOK Nowy Sacz 159,82 pkt. 
Klasa RC EBs — rolodzlcy — startujacych 11 zawodnikdw 

1. Janusz Lewandowski LOK Szczecin PM Szczecin 153,58 pkt. 

2. Jacek Paciorek LOK Tarndw PM Tarn6w 152,85 pkt. 

3. Mariusz Swierczek LOK Tarn6w PM Tarn6w 151,34 pkt. 

4. Janusz Pawtowicz LOK Tarn6w PM Tarn6w 147,79 pkt. 

5. Ryszard Polak LOK Szczecin PM Szczecin 147,77 pkt. 
Klasa RC EBs — junlorzy — startujacych 7 zawodnik6w 

1. Wojciech Garstka LOK Tarn6w PM Tarn6w 159,62 pkt. 

2. Ryszard Kozakiewicz LOK Szczecin PM Szczecin 156,50 pkt. 

3. Bogdan Alberski LOK Tarn6w PM Tarn6w 154,98 pkt. 

4. Miroslaw Wantuch LOK Nowy Sacz 152,47 pkt. 

5. Stanislaw Drwal LOK Tarn6w PM Tarndw 151,76 pkt. 

Klasa RC VI — startujacych 29 zawodnikdw — czas blcgu fin. — 20 minut 

1. Tadeusz G6rka LOK Nowy Sacz 48 okra.zen 

2. Marek Zielinski LOK Szczecin PM Szczecin 47 okrazen 

3. Krzysztof Kr61 LOK Gdansk 41 okraien i 

4. Bogdan Kondras LOK Lddi 33 okrqzenia 

5. Stefan Wichurski LOK Wroclaw 18 okraien 

Klasa RC V2 — startujacych 12 zawodnikdw — czas biegu fin. 20 minut 

1. Andrzej Kujawa LOK Poznan 52 okra.ienia 

2. Jerzy Matuszak LOK Gdansk 43 okrqienia 

3. Edmund Szarszewski LOK Torun 39 okraien 

4. Wladyslaw Dudzewicz LOK Szczecin 31 okrqzen 

5. Ryszard Buraczynski LOK Gdansk 29 okra_zen I 



Oceniajqc zawody od strony efek- 
tdw nalezy przyznad, ie wie.kszos6 
zawodnikdw byla do nich dobrze 
przygotowana. Wielu z nich wielo- 
krotnie jui uczestniczylo w po- 
przednich konfrontacjach. Zdarzaja 
sie. jednak jeszcze zawodnicy przy- 
gotowuja.cy modele dopiero w po- 
mieszczeniach noclegowych „na 
pie.6 minut przed startem". 

Wyrainie wyczuwalne jest jui 
istnlenie 5 osrodkdw, ktdre w tej 
chwili nadaja. jakosciowy ton ca- 
lym zawodom. Sa. to: WOM LOK 
Szczecin — specjalizujqcy sie. w 
klasach: RC EB, RC VI, RC V2, 
Tarndw — w klasach: RC EA i ca- 
iym zespole klas RC EB, Opole — 
w klasach: RC EA i RC EB, Gdansk 
— w klasach: RC VI, RC V2, RC 
EA a ostatnio i RC EB, Nowy 
Sa.cz — w klasach: RC EB, RC VI 
i RC V2. 

Praktycznie z niewielkiml wy- 
jatkami, roztasowanie mistrzow- 



skich medali naste.puje wsrdd za- 
wodnikdw tych ekip. 

Ostatnie mistrzostwa byly miej- 
scem khjski ubieglorocznych mi- 
strzdw. Zaledwie jeden z nich — 
Joachim Przybyla z Opola w kla- 
sie RC EA potwierdzil swoja, ubie- 
gloroczna. forme,, zdobywajac pow- 
tdrnie zloty medal i tytul mistrza 
Polski. 

Podkreslid trzeba dobra forme, 
zawodniczki eklpy tarnowskiej, 
ubieglorocznej mistrzyni w klasie 
RC EB juniordw — Malgorzaty 
Jasko. Zawodniczka pomimo trud- 
nego dla niej okresu przygotowy- 
wania sie. do udanego zreszta. zda- 
nia matury, co na pewno zaciqiylo 
ujemnie na treningach, oraz przej- 
scia do grupy seniordw potrafila 
wywalczyd srebrny medal i tytul I 
wicemistrza Polski na rok 1979. 

Oddzielnego omdwienia wymaga 
sprawa modeli. I tu duio winy in- 
struktordw, trenerdw oraz ostatecz- 



nej instancji kierujacej zawodni- 
kdw na mistrzostwa tj. kierowni- 
kdw WOM LOK. 

Modele pomimo uzyskiwanych 
efektdw — sa obskurne, brudne, od- 
rapane i niedopracowane. Odnosi sie. 
do nich wiele uwag natury formal- 
nej wynikajacych z przepisdw re- 
gulaminowych o dopuszczeniu mo- 
delu do startdw. Koronny Wad to 
powtarzajqcy sie. ciagle brak trwa- 
lego oznakowania modelu. Bardzo 
widoczna w ostatnim okresie jest 
sprawa przekazywania modeli, ktd- 
re startuja coraz to z innym „kie- 
rowca,". A _ przeclei mistrzostwa 
Polski, poza strona. sporlowa po- 
winny byd rdwniez prezentacja do- 
robku technicznego modelarni oraz 
nowinek technicznych. 

Na pochwale. w tym miejscu za- 
sluguja modele klasy RC EA, zaw- 
sze starannie przygotowane do za- 
woddw. Zawodnicy tej klasy chcac 
uzyskad dodatkowe punkty za oce- 
ne. modelu usprawniaja je ciagle 
dobudowujac nowe elementy. 

W tej klasie jednak powtarza 
sie. ciagle ten sam bla.d, a wie.c 
brak dokumentacji. Uniemozliwia 
to czcsto komisji SQdziowskiej uzna- 
nie rdinych elementdw w modelu 
co znacznie nieraz obniza ocene. 
punktowq. 

Mistrzami zespolowymi zostaly 
ekipy ZW LOK w: 

— Szczecinie zdobywajac 300 punk- 
tdw i 1 miejsce, 

— Tarnowie zdobywajac 285 punk- 
tdw i 2 miejsce, 

— Opolu zdobywajac 260 punktdw 
i 3 miejsce, | 

— Gdansku zdobywajac 240 punk- 
tdw i 4 miejsce, 

— Nowym Sticzu zdobywajqc 235 
punktdw i 5 miejsce. 

Pomimo ie mistrzostwa odbyly 
sie. na terenie gminy Nowe Skal- 
mierzyce, na boisku szkoly' zbior- 
czej, dopisala miejscowa publicz- 
nosd, ktdra stawila sie licznie zale- 
gajqc teren przylegly do boiska. 
Widownla gorliwie zagrzewala za- 
wodnikdw do walki szczegdlnie w 
wyscigach zespolowych oraz na- 
gradzala oklaskami ich sukcesy. 

Milosnikdw i sympatykdw mode- 
larstwa koiowego zainteresuje na 
pewno informacja, ie na zlecenle 
Ministerstwa Oswiaty i Wychowa- 
nia Wytwdrnia Filmowa „Czoldw- 
ka" przygotowuje aktualnie film 
na temat dzialalnosci modelarskiej 
oraz zawoddw modeli samochoddw. 
Ekipa tej wytwdrni na tych wlas- 
nie zawodach przygotowywala wie- 
le kadrdw do tego filmu. 

Sadzimy, ie ten interesuja.cy film, 
nakre.cony w kolorze be.dziemy mo- 
gli wkrdtce obejrzed w naszych 
klubach i modelarniach. 

B. GABRYSJAK 

MOPBLAHZ 
97 



MODEL WYCZYNOWY KLASY RC EB 



Opisany ponteej model wyczynowy 
tormuly 1 Janusza Onaka powstal 
w pracownl: „Modelarstwa Samo- 
chodowego RC" — Palacu Mtodziezy 
w Tarnowle. Model ten przeznaczo- 
ny Jest dla juniorow do lat 18 oraz 
seniordw startuja.cych w klasle RC 
EB. Startujac tym modelcm Janusz 
Onak uzyskal wlele sukcesow, do 
najwiekszych nalez*: tytul Mlstrza 
Polskl senlor6w w 1978 r. oraz re- 
kord Polskl z wynlklem i«3,67 pkt., 
1 tytut II wlcemlstrza Polskl Ju- 
nlor6w w 1977 r. 1 

BUDOWA MODF.LU 

Karoserle. modelu wykonano ze 
sklejkl o gruboscl 1 mm, sklejono 
is klejem AK-20, a nastepnle mi- 
lowano farba podkladowa, szpachlo- 
wano, szlifowano, a ostatecznle po- 
malowano natryskowo. Farba pod- 
kladowa, szplachl6wka 1 cmalin uzy- 
te do malowanla musza by6 nltro- 
cclulozowe, a rozpuszczalnlk typu 
„Nltro". 

Model zostat pomalowany w naste- 
puja.cy sposob: 

Karoseria: kolor z61ty, wloty uo- 
wletrza, owlewka kablny klerow. 
cy — kolor czarny. 
Dla lych. kt6rzy pragnellby budo- 
wac samodzlelnle model o karoserll 
dowolnej up.: Formula 2 podaje- 
my lnne mozllwosci wykonanlo ka- 
roserll; 

najprostszym sposobem budowy jest 
budowa karoserll z kartonu. Polega 
na narysowanlu na brlstolu rozwl- 
nlecla karoserll, wycleclu, a nastep- 
nle klejenlu 1 malowanlu j.w. 
— budowa karoserll z lamlnatu — 
to najtrudntejsza leez rownoczcsnle 



nnjbardziej efektowna metoda wy- 
konywanla karoserll. Uzyskana ta 
metod* karoseria poslada wysoka. ja- 
kosc powlerzchnl. lekkosc, a r6wno- 
czesnle duza wytrzymalos6 na ude- 
rzenla. Materialaml uzytymi do bu- 
dowy karoserll sa: T>l6tno szklane 
oraz zywlca epoksydowa np; Epl- 
dlan — 5. Plerwszy etap budowy 
to wykonanle matrycy ..kopyta" ne- 
gatywu lub pozytywu przyszlej ka- 
roserll. Na matryce. naklada sle. Pl6- 
tno szklane 1 nasyca zywlca. Po 
stwardnlenlu 4c lag a sle skorupe ka- 
roserll, a nastepnle sle. ja szplachlu- 
Je 1 maluje na zadany kolor. Szcze- 
goly tel lechnologll byly juz kil- 
knkrotnle podawane w ,,Modela- 
rzu". 

Na podwozlu zamontowano naste- 
puja.ee podzespoly 1 wyposazenle: 

— zawleszenle przednle wraz z ko- 
la ml oraz serwomechanizmem 
skretu — jest to podzespol stano- 
wl^cy jedna. calosc (detale Nr 3. 4, 
8, 9— IS). 

— zawleszenle tylne wraz z ukla- 
dem napedowym, mechanlzmem 
rdznlcowym 1 kolami — jest to 
r6wnlez podzospdt stanowlacy Jed- 
n< calosc (detale Nr 1«— 28). 

— uchwyt do mocowanla odblornl- 
ka, zasllanla odblornlka 1 baterll 
akumulatordw typu C-1,5 zaslla- 
Jaicych sllnlk napedowy (detal Nr 
«) 

— uchwyt do mocowanla serwome- 
chanizmu ukladu sterowanla sll- 
nlklem nanedowym (detal Nr S) 

— zderzak przednl (detal Nr 2) 



— zderzak tylny (detal Nr 7) — ante- 
na — wylacznlk odblornlka. 

W modelu wykonano r6wnlez odoo- 
wlednle poUczenla elektryczne 
zgodnle z podanym schematcm oraz 
szczegblowym oplsem zamleszczonym 
w dalszej czescl nlnlejszeKo opraco- 
wanla. 

Oznakowanie modelu: 

Zgodnle z obowia.zuja.cym regula- 
minem p.n. ..Mlqdzynarodowe prze- 
plsy klasowc 1 startowe dla modell 
samochodowych zdalnlc kierowanych" 

— Kategoria RC — obowlazuja.ca od 
1.1.197(1 r. model musl mle6 trwale 
oznakowanie na podwozlu i nadwo- 
zlu. 

Podany numer zawodnlka RC 
EB-TA-8-PL, oznacza: RCEB — sym- 
bol klasy 

„TA" — znak rozpoznawczy — re- 

Jestracyjny wojew6dztwa 

..8" — numer kslazeczkl modclarza 

„PL" — znak przynaleznoscl panst- 

wowej 

Oznakowanie modelu wlnno zawle- 
rac minimum 2 numery rozpoz- 
nawcze na bokach modelu o odpo- 
wlednlej wlelkoscl z cyframl kolo- 
ru czarnego na bialym tie. Na ka- 
roserll umieszczono tez naklcjke z 
godlem ,,LOK" zas w kablnle kle- 
rowcy umieszczono ..Maneklna", tj. 
glowe klerowcy w kasku. Manekin 
ten zgodnle z regulamlnem musl bye 
w kolorach. 

Dane dotycza.ee poszczcg61nych pod- 
zespolow, detail 1 wyposazenta po- 
riano na odpowlednlch rysunkach 

Opracowall: mgr int. JERZY JASKO 
EDWARD KOfcDLTA/ 




ODZNAGZENIA OZIAtACZY Z OKAZJI SWI^TA LOTNIGTWA 



Z okazji 60-lecia Aeroklubu PRL, 
w przeddzien Swie.ta Lotnictwa, 
odbyla sie. w siedzibie Zarzadu 
G16wnego APRL w Warszawie, 
uroczystos6 wre.czenia odznak „Za- 
sluzonego Dzialacza Lotnictwa 
Sportowego" dzialaczom, kt6rzy 
przyczyniajq sis do rozwoju Polskie- 
go Lotnictwa i wychowania pa- 
triotyczno-obronnego mlodziezy. 

Na uroczystosci tej obecni byli: 
gen. dyw. pit. J. Raczkowski — 
podsekretarz stanu w Ministerstwie 
Komunikacji, gen. bryg. pil. dr J6- 
zef Sobieraj — prezes Zarzadu 
G16wnego APRL, plk mgr pil. Sta- 
nislaw Wdowczyk — sekretarz ge- 
neralny ZG APRL, p»k mgr Stefan 
Ogorzatek — szef propagandy Aero- 
klubu PRL, dziennikarze Prasy, Ra- 
dia i Telewizji. Przemawiajqc z 
tej okazji do zebranych prezes ZG 
APRL stwierdzil m.in., ze ..osiiig- 



nie.cia APRL spoleczne i szkolenio- 
wo-sportowe stanowia. wynik 
wsp61nego wysilku kadry zawodo- 
wej i spolecznej stowarzyszenia, 
jego wypr6bowanych przyjaci61 i 
sojusznik6w, wyraz konstruktyw 
nej wsp61pracy Aeroklubu PRL z 
wszystkimi zainteresowanymi stro- 
nami. Dorobek Lotnictwa Sporto- 
wego w 35-leciu Polski Ludowej 
mozemy mierzyc zardwno osia.«- 
nie.ciami w dziedzinie patriotyczno- 
-obronnego wychowania mlodziezy, 
jak i wynikami realizacji zadan 
szkoleniowych na rzecz gospodarki 
narodowej i obronnosci kraju, po- 
ziomu bezpieczenstwa lot6w, rezul- 
tatami podstawowego szkolenia i 
wyczynu lotniczego oraz stopniem 
popularyzacji wsr6d mlodziezy lot- 
niczych sport6w obronnych i wy- 
chowania politechnicznego". 



Aktu dekoracji dokonali: gen. 
dyw. pil. Jan Raczkowski i gen. 
bryg. pil. dr J6zef Sobieraj. Za 
wieloletniq dzialalnosc w dziedzi- 
nie modelarstwa lotniczego odzna- 
ke. „Zasluzonego Dzialacza Lotnic- 
twa Sportowego" otrzymali: Jan 
Cbcnskl. Pawel Kaps. mgr Ryszard 
Kuncc, mgr inz. Kazimierz Lapiri- 
ski, red. Stefan Smolis, dyr. Woj- 
ciech Szanter, mgr Daniel Walasek, 
mgr Pawel Wlodarczyk. 



T 



Oen. dyw. pU. Jan Raczkowski w momencle dekoracji mgr. Int. Kaxlmiena La- 
pinsklego — zasluloneeo modelarza lotniczego, czlonka komisjl Modelarstwa APRL. 

Fot. n. Koszewski 



ODZNAKA 
.&ASLUZONY DZIALACZ 
LOTNICTWA SPORTOWEGO" 

Docenlajqc wysokq range, dzta- 
lacza spolecznego Zarzqd Cldwny 
Aeroklubu PRL uchwala. z 13 
kwletnta 1984 roku, ustanowll 
odznnke „Zaslutonego Dzialacza 
Lomlcttoa sportowego". 
W dnlu 14 slycznla 1988 r. na uro- 
czystotd wrqczono to honorowe 
wyrtitnlenle plerwszym 14 dziala- 
czom spolecznym. 

Otrzytnalo ja, m.in. szereg zaslu- 
tonych ludzl lotnictwa z okresu 
mlQdzywojennego, jak: Zblgnteu) 
Burzynskl. Tadeusz G6ra, Henryk 
Gdrka, Jan Fabislak., Leopold 
Kwiatkowskt, Wladyslaw Niestoj 
i Witold Rychter. Odznaka przy- 
znawana jest obecnte tym dziala- 
czom, ktdrzy swotm wkladem :ira- 
:y przyczynlajq sie do rozwoju 
lttnictu;a sportowego frotonfez mo- 
delarstwa) w Polsce Ludowei. 



MII=DZYNARODOWE ZAWODY MODELI RAKIET 



Wynikl Indywldualne 

Klaia S4D — rakletoplany „Orzel" 

1. Antanas Marlnov Bulgaria 900 pkt. 

2. Jordan Pletrov Bulgaria 715 pkt. 

3. Stefan Crencer CSRS 708 pkt. 

S. Wojclech Mysliiskl polska 874 pkt. 

Startowalo 38 zawodnlk6w 
KUaa SSA — raklety lotu na spadochro- 
nach 

1. Antanas Marlnov Bulgaria 1281 pkt. 

2—3. Jan Katuha CSRS 1020 pkt. 

2—3. Zblgnlcw Gutowskl Polska 1020 pkt. 

Startowalo 40 zawodnlk6w 
Klasa SSA — raklety lotu xe watega. 

1. Repa Anton CSRS 340 pkt. 

2. Ryszard Twardowskl Polska 333 pkt. 

3. Stanlslaw Zygadlo Polska 332 pkt. 
Startowalo 37 zawodnlk6w 

Klasa S7 — maklety raklet 

za wykon. lot 

1. Stefan Crencer CSRS 

828 pkt. 98 948 pkt. 

2. Tadeusz Kokoszewskl Polska 

839 pkt. 79 918 pkt. 

3. Anton Repa CSRS 

792 pkt. 98 890 pkt. 

8. Zygf ryd Frqcklewlcz . Polska 

«98 pkt. 79 777 pkt. 

9. Mleczyslaw Twardowskl Polska 

884 pkt. 88 749 pkt. 

Startowalo 26 zawodnlk6w. 



Dokonczcnie ze str. S 
Wynikl zespolowe 1 

1. Bulgaria 7393 pkt, 2. Czechostowacja 
7088 pkt., Polaka 8105 pkt.. Jugostawla 
8058 pkt. 

Mlatrioitwa Polakl Model! Raklet 
Klaaa S4D — rakletoplany „Orze!" 
Senlonyi 

1. Ryszard Wrfiblewskl Aer. Pomorskl — 

501 pkt. 

2. zygfryd Fraeklewlcz Aer. Pomorskl — 

489 pkt. 

3. Kazimierz Kuska Aer. ROW — 

324 pkt. 

Startowalo 7 zawodnlkbw 
Klasa S4A — rakletoplany „WrobeI" 

1. Jerzy Tkaczyk Aer. podhalariskl — 

274 pkt. 

2. Zygmunt Janowskl Aer. Podhalariskl 

— 221 pkt. 

3. Henryk Bozol Aer. Podhalariskl — 

219 pkt. 

Startowalo 8 zawodnlk6w 
Klasa SSA — raklety lotu na spadochro- 
nle. 

Senlorxy i i 

1. Zbignlew Gutowikl Aer. Szczeclriskl 

— 720 pkt. 

2. Ryszard Wrbblewskl Aer. Pomorskl 

— 880 pkt 

3. Jullusz Jaroriczyk Aer. Podhalariskl 

— 818 pkt. 

Startowalo 7 zawodnlkow 



Junlorzy 

1. Krzysztof Lewandowskl Aer. Pomorskl 

— 597 pkt. 

2. Iwona Czernek Aer. Podhalariskl 

544 pkt. 

3. Plotr SmoUriskl Aer. Slupskl — 

419 pkt. 

Startowalo 6 zawodnlk6w 
Klasa SSA — rakiety lotu ze wstega 

1. Mleczyslaw Twardowskl Aer. Slupskl 

— 333 pkt. 

2. Stanlslaw Zygadlo Aer. Podhalariskl 

— 332 pkt. 

3. Jullusz Jaroriczyk Acr. Podhalariskl 

— 307 pkt. 

Startowalo 7 zawodnlkdw 
Klasa 87 — maklety 
Senlorzy 

1. Tadeusz Kokoszewskl Aer. Bydgoskl 

— 818 pkt. 

2. zygfryd Fraeklewlcz Aer. Pomorskl 

— 777 pkt. 

3. Mleczyslaw Twardowskl Aer. Slupskl 

— 749 pkt. 

Startowalo 8 zawodnlk6w 
Juniorzy 

1. Jerzy Kawulok Aer. B. Blalskl — 

— 717 pkt. 

2. J6zef Zawada Aer. B. Blalskl — 

— 710 pkt. 

3. Slawomlr Wlernlckl Acr. Slupskl — 

700 pkt. 



MOPKUAWZ 
•O 



CENTRA LN A 
SKtADNICA 
HARCERSKA 

oferuje! 



Zeitiw raklety ..Saturn" — cena zt 110.— 
producent: SpAldzlelnla ..Reflex" 
Zestaw zawlera wazystkle elementy 1 
materlaty nlezbqdne do samodzlelnego 
wykonania modelu raklety. W tym 
rAwnlez plastykowy spadochron. Wy- 
czerpujqco przedstawlony sposAb wy- 
konanla raklety 1 przejrzyste rysuijkt 
kb duza pomocq dla malo zaawansowa- 
nych w modelarstwle. 

W sklad zestawu wchodza rAwnlez trzy 
sllnlkl rakletowe 5 Ns. 
Silnlk rakletowy kl. I — cena «1 18.— 
Producent: Sp6ldzlelnia ..Reflex" 
Silnlk o lmpulsle calkowltym 5 Ns. 
przewldzlany jako uzupelnlenle raklety 
..Saturn". . 

Mole by6 takzc stosowany do raklet 
tej klasy (S3B) samodzlelnle konstruowa- 
nych. SUnlk sprzedaje «le razem z za- 
plonnlklem. 

Silnlki rakletowe produkcjl SpAtdzlelnl 
„Otwock" 

Silnlk WT 2^1 — cena zt 12— 
Silnlk o lmpulRie calkowltym 2,5 Ns. 
W zaleznoscl od opAznlenla moze bye 
stosowany do modell rakletowych klas: 
S4A (rakletoplan). S3A (rakleta ze spa- 
dochronem) 1 8«A (rakleta z tasmq). 
Silnlk sprzedaje sle. z zaplonnlklem. 
Silnlk WT 5 — cena zl 18 — 
Silnlk o lmpulsle calkowltym 8 Ns; w 
zaleznoscl od opAznlenla moze bye sto- 
sowany do modell rakletowych klas: 
S4B, S3B 1 S6B. 

Silnlk sprzedaje sle z zaplonnlklem. 
Silnlk WT 10 — cena at 24 — 
SUnlk o lmpulsle calkowltym 10 Ns — 
moze bye stosowany w zaleznoscl od 
opAznlenla do modell rakletowych klas: 
S4C, S3C 1 see. i 
SUnlk sprzedaje sle z zaplonnlklem. 
SUnlk WT 15 — cena il JO. — 
SUnlk o lmpulsle calkowltym 15 Ns. Mo- 
ze bye stosowany — zaleznle od opbz- 
nlenla — do modell rakletowych klas: 
S4D. S3D. S8D 1 87 (maklety raklet). 
SUnlic sprzedaje sle z zaplonnlklem. 
Uwigil zestawu raklety ..Saturn" oraz 
sllnikAw rakletowych nle sprzedaje sle. 
wysytkowo. 



Pawel zyganaki — ul. Barnlma 3a/5, 72-100 
Golenl6w — poszukuje ..Malego Modela- 
rza": 3/38, 9/59, 4. 12/01, 9/81, 1/84, 7—8. 
10/00, 5/87, 2 . 7—8. 12/08. 2/70 (lub 4/73), 
10—11/70, 1/72. 7—8/73. W zamlan za nu- 
mery: 3, 9/74 numer dodatkowy „Zamek 
w Warszawle", 1, 7, 8, 9. 10—11. 12/77, 
2—3 4 . 6, 0, 7/78 ,. Malego Modelarza" lub 
za kslqzeczkl z serll ..Typy bronl 
1 uzbrojenla, egzemplarze ..Mlodego Tech- 
nika". ,, Modelarza" lub zaplacl gotAw- 
ka. Krzysrtof Mlchallk — ul. Zielna 8, 
99-300 Kutno, woj, Plock — poszukuje 
,, Malego Modelarza": 12/74, 11/70, 1, 0, 8, 
7. 10—11,77 oraz 1—2/71. za ktAre zaplacl 
gotAwka. Griegora Ssklblel — ul. Kru- 
cza 32A, 71-747 Szczecin — poszukuje na- 
ste.puja.cych numer6w ..Modelarza" 11/78, 
3. 4, 5, 7, 8. 9, 10, 11. 12/77, 1/78 oraz 2/77 
..PlanAw Modelarsklch". za ktdre zapla- 
cl gotAwkq. Albln Gawronski — ul. t-q- 
kowa 17 m n. 01-179 Poznao — poszuku- 
je nle sklejonych modell samolot6w w 
skall 1:72 z I i II wojny swlatowej, firm 
Matchbox, Re veil. Heller. Odsta.pl nume- 
ry ..Matego Modelarza" za kslqzkl „B1. 
twy, Kampanle. DowAdcy". Roman Dai- 
winskl — ul. Obr. Weaterplatte 29 m. 51, 
42-200 Czestochowa — poszukuje , .Mode- 
larza" n-ru 8/73 lub plan6w czolgu T-54 
1 PT-78. plan6w kutra rakletowego MOR 
oraz 2 sUnlk6w elektrycznych prqdu sta- 
lego po 10 W. W zamlan proponuje 
egzemplarze ..Mlodego Technlka" z lat 
71—77. ..Plany Modelarskle" nr 74, 77 lub 
zaplacl gotAwkq. Jerzy Huber Al. 

- I 



mer6w ..Malego Modelarza", samoloty 
w skall 1:72 firm zachodnlch — Cant Z-501 
Hellcat 1 kslqzkl ..Mlniaturowe Lotnlc- 
two", ..Mlkroflota", ,.ABC Modelarstwa 
Samochodowego" Flugzeuge aus AUcs 
Welt". Toman Makowskl — ul. Swlc- 
tokrzyska 5 m f, 25-514 Klelce — poszu- 
kuje kslqzek: St. KaUera pt. „Mlkro- 
modele" oraz P, Smolarka pt. „Dawne 
zaglowce". W zamlan oferuje numery 
..Malego Modelarza", ksiqzkq W. Schle- 
ra pt.: ..Samoloty w hlstorll 1 mlnlatu- 
rze" lub zaplacl gotAwkq. Maciej Chu- 
ras — ul. Grunwaldzka 37/2, 04-101 Lesz- 
no — poszukuje zeszytAw t serll „Typy 
Bronl 1 Uzbrojenla" numerAw: 3, 8, 10, 
17 , 22 , 23, 38, 41. 48. 50. W zamlan ofe- 
ruje luzne zeszyty z serll ..Kapltan Klos" 
1 ..Kapltan 2blk'\ lub zaplacl gotAwkq. 
Ryszard Krzyiak — ul. Abramowsklego 
«9 m. 3, 80-355 L6d* — sprzeda lub wy- 
mlenl na sprzet elektronlczny. zbl6r ksla- 
zek fantastycznych 1 krymlnal6w. Wy- 
kaz kslqzek na zyczenle. Wadlm Louia- 
kln — ul. Stadlono 9 ro 2 , 23*030 — WH- 
no ZSRR — zblara plastlkowc modele sa- 
mochod6w 1 literature o nlch. W zamlan 
oferuje rysunkl samolotAw radzlecklch 
przedwojennych 1 powojennych. a tauze 
literature. Arkadlun Drygaa — ul. Armii 
( zerwonej 41/0 , 87-100 Nowa 861 — po- 
szukuje walu do sllnlka Rossi H stero- 
v ancgo przez dysk. Oraz zamlenl nowe 
sllnlkl Rossi 15 RIZONANZA (praca z ru- 
rq rezonansowq). sterowane przez wnt, 
na sllnlkl Rossi 15 NORMAL. Antonl Ty. 



„MODELARZ" POMAGA 



Slowacklego 17/4. 32-002 — Oiwieclm. woj. 
Blelsko Blaia — poszukuje plandw mo- 
delarsklch zaglowcAw ..Mayflower", „Va- 
sa", ..Wodnlk. za kt6re zaplacl got6wka. 
Krzysztof Szychllnskl — ul. Czarneckle- 
go 28/5, 44-10O Gllwice — poszukuje ksiq- 
zeczek: M. Pluclfisklego i S. Workerta 
„Sam zbuduj I6dl", Z. J. Mllewsklego 
..Projektowanle 1 budowa jachtAw". za 
kt6re zaplacl gotAwkq. Wolbek Krzysz- 
tof '— ul. Pulkownlka Dabka 57 kl. V 
ra 10. 81-107 — Gdynia — kolekcjonerom 
modell samolot6w, okretAw, zaglowcAw, 
woz6w bojowych wykonanych z kartonu 
1 plastlku na podstawle ..Malego Mode- 
larza" oraz firm: Alrflx. Revell, Max 
Brown — odsta.pl ponad 100 modell w 
rAznych skalach. Odpowledz z ewentual- 
nym wykazem, po 5 dnlach po zatqeze- 
nlu znaczka pocztowego. Jerzy Fa gas I rt- 
ski — hil. Slenklewlcza 101/109 ra 123, 
90-301 LAdi — poslada sporq Uosc nle 
sklejonych modell plastlkowych, g!6wnle 
w skaU 1:32 firm Revell. Wykaz modeU. 
przesle po zatqczenlu znaczka pocztowe- 
go, Slawomlr Kwasnlewski — ul. Uitro- 
nie 4/1, (1-270 — Klecko — poszukuje 
kslqzkl .,ABC modelarstwa okretowego". 
W zamlan oferuje kslqzkl z serll „Tyg- 
rys" lub zaplacl gotAwkq. Jacek Gregor 
— ul. H. SawlckleT 15/9, 50-3(2 Wroclaw — 
poslada do odstgplenla szybowlec zdalnlc 
klerowany z aparaturq, ktAry chtjtnle 
wymleni na duiy model sllnlkowy lub 
za gotAwkq. Wojclech Cbwallss — ul. 
Powstaocow Warizawy 21/10, 38-810 Oawle- 
cim — pragnle wymlenlci lub odstqplc 
na lnstrukcjq obsiugi, prospekty lub mo- 
dele starych 1 nowoczesnych motocykll 
9 egz., ..PlanAw Modelarsklch", okolo 60 
nrAw ,, Modelarza" z 1970—78 r.. 10 nu- 



raia — ul. p.c.K. 18/5 41-100 Slemlano- 
wlce — poslada do odstqplenla nowy sil- 
nlk modelarskl PILOT 5,0 cm* na swlece 
iarowq nle dotarty. W zamlan pragnle 
otrzymac kslaZke ..Mlnlaturowe lotnlc- 
two" czeSA I I II lub za gotAwke. Jacek 
Garbarskl — ul. Stawkl 3 ro 81, 00-193 
Warszawa — poslada do odstaplenla no- 
wa. aparature ..PILOT 2 M". Konrad Du- 
bai — Orzeszkowcj 11/8 . 22-400 Zamosc — 
poszukuje kslqzek Janusza Wojclechow- 
sklego: ..Radlomodele, zasady projekto- 
wanla l konstrukeje", ..Zdalne klerowa- 
nle modeU". ,, Budowa 1 pilot at. radlomo- 
deU", za ktAre zaplacl gotAwk*. Marluaz 
Drazikowakl — ul. Wyzwolenla ». 89-400 
Lowlcz — poszukuje „PlanAw Modelar- 
sklch" z modelaml samolotAw, za ktAre 
zaplacl gotAwka.. Marek Kllmczak — ul. 
Zacbodnla 87, 95-054 KsawerAw — posla- 
da do odstaplenla lamlnatowe smlg'a 
11X8. Siergiej Kallczkln — ul. Puiskaja 
9— 1SS, (30058 Nowosyblrsk 58, ZSRR — 
Jest modclarzerq samochodowym. Prag- 
nle korespondowaA z polaklml modela- 
rzaml. Kamll Oellner — Oitrov 2300 . 43801 
Zatec, C8RS — poszukuje ..Modelarza" 
(rocznlk 1976) oraz pragnle prowadzlA ko- 
respondencje oraz wymlane dofiwladczeA 
1 materlalow. AndrzeJ Urbanlak — ul. 
Gajusza 3. (2-800 Kallsz-Plwonlce — pll- 
nle poszukuje egzemplarzy , .Malego Mo- 
delarza": 3/58, 4. 11, 12/81. 2. 8. 7— 8'62. 
10/03. 3 , 8. 8, 10/04, 4/66, 3, 6, 10/07. 3—3/89, 
2. 10—11/70, 4. 10/71. 2. 4. 10/75. 4—8 6/76 
oraz luzne numery „Plan6w Modelar- 
sklch". za ktAre zaplacl gotAwka. Walde- 
mar Sileger — ul. Choplna 2, 48-081 Do- 
brzefi Maty. woj. Opole — poszukuje 
..Malego Modelarza": 1/77. 2/77. 3/77 . 4/77. 
5/77. 6/77. 7/77, 8/77, 9AT7, 10/77, za ktAre za- 
placl gotAwka. 



WYDAJE 

ZARZAD QL6WNY 
LIQI OBRONY KRAJU 



CZASOPISMO ZALECONE DLA 
BIBMOTEK SZKOL LICEALNYC1I 
PISMEM MINISTERSTWA OSWIA- 
TY NR PO/3-3081/57 Z DN. 21 
* MAKCA 1957 R. 



Redaguje zespAl w skladzle: Bogdan GABRYSIAK, Waclaw KRAWCZYK (red. na- 
czelny), Jan MARCZAK, Edmund OSlNSKT, Stefan SMOLIS (sekretarz redakeji), 
Wojclech SZANTER, Pawel WLODARCZYK, Zygmunt KOWALCZYK (oprac. gra- 
flczne), Marian KAWKA (red. techn.). Adres redakeji: 00-7(1 Warszawa, ul. Cho- 
clmska 14, tel. 49-34-81, wewn. 90. ..Prcnumerate na kraj przylmuja. Oddzlaly RSW 
„Prasa — Kslqlka — Ruch" oraz urz?dy pocztowe 1 dore,czyclele w termtnach: — 
do dnla 25 Ustopada na I kwartat 1 I pAlrocze roku nastepnego 1 cary rok na- 
stepny, do 10 marcn na II kwartal roku blezqcego, do 10 czerwea na III kwartat 
1 II pAlrocze roku blezqcego, do 10 wrzesnla na IV kwartat roku blezqcego. Cena 
prenumeraty: kwartalnle 18 zl, pAtrocznle 36 zl, rocznle 72 zl. Jednostkl gospodarkl 
uspolecznionej, instytucje, organlzacje 1 wszelklego rodzaju zaklady pracy zama- 
wlaja prenumeraty w mlejseowych Oddzlalach RSW ..Prasa — Kslqtka — Ruch", 
w mlejscowosclsch zas, w ktArych nle ma OddzlatAw RSW — w urzedoch pocztc— 
wych. Czytelnlcy lndywldualnl oplacajq prenumerate wylqcznle w urzedach 
pocztowych 1 u dorqczycleU. Prenumerate. ze zlecenlem wysylkl za gran Ice przyj- 
muje H8W ,, Prasa — Kslqtka — Ruch". Centrala Kolportazu Prasy 1 Wydawnlctw 
ul. Towarowa 28, 00-958 Warszawa, konto NBP XV Oddzlal w Warszawle, Nr 
1153-201045-139-11. Prenurnerata ze zlecenlem wysylkl za granlcc Jest drotsza od 
prenumeraty krajowej o 50% dla zlecenlodawcAw lndywldualnych 1 o 100% dla zle- 
cenlodawcAw lnstytucjl 1 zakladAw pracy. Przedruk dozwolony tylko za podanlem 
zrAdla. MaterlatAw nle zamAwionych redakeja nle zwraca. Druk Wojskowe Zakla- 
dy Graflczne. Zam. 750. Naklad 80 000 egz, C-118. 



MOPKLAW2 



ai 



• FOTOCIEKAWOSTKI • F0T0CIEKAW08TKI • FOTOCIEKAWOSTKI • FOTO 

s 




XX MISTRZOSTWA POLSKI 
SAMOCHODOWYCH MODELI PRE.DKOSCIOWYCH W RUDZIE SLASKIEJ 

W DNIACH 21-22 VII 1979 r. 



Tegoroczme Mlslrzostwa rol.sk i Samochodowych Modeil 
Predkosciowych rozegrane zostaly w dnlach 21 1 22 Upca na 
torze w Bielszowicach. 

Na uroczyste ich otwarcle przybyll: przewodnlczacy Wo- 
Jew6dzklej Komlsji Modelarstwa — Jan Klita oraz z-ca dy- 
rektora Biura ZW LOK w Katowlcach ds. szkolonia — 
pplk Lucjan Pszczola. Towarzyszyl im kierownlk zav/od6w, 
a Jednoczesnie kierownlk WOM LOK w Katowlcach Marek 
Duda. 

Do rozstrzygajqcych blegdw na starcle stanqlo 35 zawodni- 
k6w. Wsrod nlch najllezniej reprezentowane zespoly woje- 
wddztw lubelskicgo, katowicklego, torurisklego 1 poznan- 
sklego. 

Zawody prowadzila komlsja sedzlowska. Jej pr acorn prze- 
wodniczyt tym razem kolega Zblgnlew Ruta z Poznanla. 

Dwudnlowe' zmagania pozwolily na wylonienle nowych 
mlstrzow roku 1979. Na medalowe 1 punktowane mlejsca 
wplsall sle, naste.puja.cy zawodndcy: 

W klasie I ze startuja,cych 12 zawodnlk6w 

1. Henryk Koczatka WOM Lublin z wynlklem 145,009 km/h 

2. Jacek Olowleckl WOM Poznan z wynlklem 128,966 km/h 

3. Kazlmlerz Chermanowskl WOM Katowice z wynlklem 
124,414 (km/h 

4. Jerzy Olejnik WOM Katowice z wynlklem 122,669 km/h 

5. Ireneusz Perzynskl WOM Plla z wynlklem 106,468 km/h 

W klasie II ze startujacych 13 zawodnlk6w 

1. Wojdech Slot WOM Torun z wynlklem 189,175 km/h 

2. Tadeusz Budzynskl WOM Lublin z wyniklem 168,271 km/h 

3. Boles! aw Judkowlak WOM Poznan z wynlklem 
166.112 km/h 

4. Tadeusz Koran ka WOM Bydgoszcz z wynlklem 
152,404 km/h 

5. Zenon Goracy WOM Wroclaw z wyniklem 150,000 km/h 



W klasie III ze startujqcych 11 zawodnlk6w 

1. Rudolf Rocksteln WOM Katowice z wynlklem 218,685 km/h 

2. Gerard Gawlica WOM Katowice z wyniklem 203,966 km/h 

3. Leslaw Slabczyriskl WOM Lublin z wyniklem 193,444 km/h 

4. Mlroslaw Horla WOM Poznan z wynlklem 184,011 km/h 

5. Eugenlusz Lykowskl WOM Bydgoszcz z wynlklem 
159,532 km/h 

W klasie IV ze startujacych 7 zawodnlkow 

1. Henryk Adelman WOM Katowice z wynlklem 228,090 km/h 

2. Ryszard Grudzlen WOM Lublin z wynlklem 220.858 km/h 

3. Piotr Jopek WOM Torun z wynikiem 219,726 km/h 

4. Jerzy Llpko WOM Wroclaw z wynikiem 217,785 km/h 

5. Krzysztof Hoppe WOM Bydgoszcz z wynliclem 
213.802 km/h 

W klasie II s ze startujqcyh 10 zawodnikdw 

1. ZMgniew Stanczyk WOM Opole z wynlklem 125.698 km/h 

2. StanisJaw Budzynskl WOM Lublin z wynlklem 
125,104 km/h 

3. Ireneusz Pierzynski WOM Plla z wynlklem 123.518 km/h 

4. Marek Swierzy WOM Katowice z wynlklem 118,244 km/h 

5. Piotr Blelski WOM Opole x wynlklem 115,303 km/h 

W klasie V s zaledwlc dwdch zawodnlkdw ekipy elblflsklej 
zaliczylo blegl — Marek Fulara z wyniklem 104,106 km/h 
1 Marek Suwlhski z wynlklem 97,873 km/h. 

Zwyci^stwo zespolowe przypadlo w tym roku eklple ZW 
LOK z Katowic, ktdra zdobyla 285 punkt6w, drugle mlcjsce 
-ZW LOK w Lubllnle — 270 punkt6w 1 trzecie ZW LOK 
w Toruntu z lloscla. 235 punkt&w. 

B. GABRYSIAK 



MODEL WYCZYNOWY KLASY RC EB (dokoriczenie z nr. 9/79) 




MODELARZ 

as 




MODEL A RZ 



87